Zmarła Elżbieta Dziębowska "Dewajtis"

w Warszawie, Jej ojciec służył w 82, Pułku Piechoty w Brześciu nad Bugiem, Prawdopodobnie zginął w trakcie walk o Warszawę we wrześniu 1939 r, W czasie II wojny światowej harcerka i łączniczka w batalionie "Parasol" oraz uczestniczka Powstania Warszawskiego, ps, "Dewajtis", Uczestniczyła w tajnym nauczaniu. W lutym 1943 r, wstąpiła do Szarych Szeregów, W sierpniu tego roku została przekazana wraz z częścią dziewcząt do nowo utworzonego oddziału do zadań specjalnych o kryptonimie "Agat" (później: „Parasol”), Przybrała pseudonim „Dewajtis”, W wywiadzie dla Muzeum Powstania Warszawskiego uzasadniała ten wybór: „byłam wychowana w symbolice harcerskiej i wstyd może przyznać, ale moją ulubioną pisarką była [Maria] Rodziewiczówna […], „Dewajtis” to jest książka, jak wiadomo, Rodziewiczówny i to jest dąb, Dąb, który był na Żmudzi symbolem siły i trwałości. 25 października 1943 r, wzięła udział w nieudanej próbie likwidacji Engelberta Fruhwirtha SS-Oberscharführer, funkcjonariusz niemieckiego więzienia na Pawiaku, W wywiadzie dla Muzeum Powstania Warszawskiego wspominała: „nasz udział przy akcjach sprowadzał się do tego, że obserwowało się daną osobę, co było zajęciem nader żmudnym, ale wymagającym dużej bardzo obowiązkowości i punktualności, […] Zdawałam sobie sprawę z tego, że po prostu minuty odgrywają rolę tutaj”, W tej i kolejnych akcjach brała udział wraz Marią Stypułkowską-Chojecką „Kamą”. Uczestniczyła w najsłynniejszej akcji Armii Krajowej przed wybuchem powstania – zamachu na dowódcę SS i Policji na dystrykt warszawski Franza Kutscherę 1 lutego 1944 r, Była drugą łączniczką przekazującą żołnierzom AK sygnał, że Kutschera zmierza w kierunku miejsca zasadzki. 11 lipca 1944 r, w Krakowie wzięła udział w nieudanym zamachu na o SS-Obergruppenführera Wilhelma Koppe skazanemu przez Państwo Podziemne za wyjątkową brutalność wobec Polaków i Żydów. W Powstaniu Warszawskim służyła jako łączniczka płk, Jana Mazurkiewicza „Radosława”, Przenosiła meldunki kanałami pomiędzy Starówką a Śródmieściem i Czerniakowem, Brała udział w próbie przebicia się oddziałów walczących na Starym Mieście do Śródmieścia oraz w ewakuacji kanałami: „potem była ta sławna noc przebicia, próby przebicia na Śródmieście ulicą Długą, Też makabryczna noc, 31 sierpnia, 1 września wchodziłam do kanałów, Wyszliśmy na Wareckiej, Zupełnie inne życie! Ludzie chodzą spokojnie po ulicach, nic im się na głowę nie wali, Witają nas z chlebem, kromkę chleba, tu nikt nic nie jadł”. Po wojnie ukończyła liceum, a następnie muzykologię na Uniwersytecie Warszawskim, W latach 1954-1970 związana była najpierw jako asystent, później adiunkt z Instytutem Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego, potem od 1970 do 1989 r, z Katedrą Historii i Teorii Muzyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, W latach 1973-1983 wykładała również w Akademii Muzycznej w Krakowie, W latach osiemdziesiątych działała w podziemnej Solidarności, Jej dom w Jurgowie stał się miejscem odpoczynku dla głównych opozycjonistów, takich jak syn „Kamy” Mirosław Chojecki. "Poza własnymi pracami naukowymi oraz promocją licznych magistrantów dr Dziębowska poświęciła się dziełu życia – redakcji pionierskiej w światowym piśmiennictwie muzycznym Encyklopedii Muzycznej PWM (Część biograficzna), Będąc nieprzerwanie przez blisko 40 lat redaktorem naczelnym tej wyjątkowej pozycji, doprowadziła edycję w 12 tomach do końca w 2012 r." – podaje PWM. W 2007 roku na chodniku przy Alejach Ujazdowskich, tam gdzie stała "Dewajtis" podczas zamachu na Franza Kutscherę, wmurowana została tablica pamiątkowa. Odznaczona Orderem Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych, W 2010 r, odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski w uznaniu Jej wybitnych zasług dla polskiego środowiska muzycznego. "To wielka strata nie tylko dla polskiego środowiska muzycznego, Poświęcenie i zaangażowanie, z jakimi pracowała nad przedsięwzięciem życia, nad słynną na całym świecie Encyklopedią Muzyczną PWM, były niezwykłe, Mimo przeciwności losu i wielu trudności, z konsekwencją i uporem dążyła do celu" – powiedział o zmarłej dyrektor Polskiego Wydawnictwa Muzycznego Adam Radzikowski. "Dr Dziębowska była mistrzynią sztuki redakcyjnej, niedościgłym wzorem dla setek muzykologów i redaktorów, Wiedziała, jak z lawiny słów wyłowić ukryty sens, jak w sposób oszczędny sformułować głębokie w treści encyklopedyczne hasło" – podkreśla redaktor naczelny PWM dr Daniel Cichy. Z kolei Danuta Ambrożewicz, sekretarz redakcji PWM i magistrantka dr Dziębowskiej wspomina, że "ceniła prosty, mądry, prawdziwy, logiczny, spójny przekaz, z dyscypliną słowa niosącego maksimum treści, a o czynach z czasów Powstania Warszawskiego mówiła bez patosu i zwyczajnie". Wychowankowie, byli studenci, redaktorzy z Redakcji Polskiego Wydawnictwa Muzycznego w Krakowie podkreślają mistrzostwo redakcyjne dr Elżbiety Dziębowskiej, mistrzostwo nauczania, skromność, oraz serdeczność i gościnność, z jaką traktowała przyjezdnych magistrantów i redaktorów w ukochanym Jurgowie, gdzie mieszkała. Za dzieje.pl Fotografia: Elżbieta Dziębowska "Dewajtis", domena publiczna. Małgorzata Kowalczyk.