Ponowne otwarcie Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie

Gromadzono tam dzieła sztuki, obiekty rzemiosła artystycznego, militaria i pamiątki związane z postaciami znaczącymi dla historii Polski oraz Europy, Klęska powstania listopadowego i zagrożenie konfiskaty zbiorów, zmusiły Czartoryskich do opuszczenia Puław i rozproszenia kolekcji oraz wywiezienia jej przeważającej części do Paryża, gdzie przechowywana była w Hôtel Lambert, Rozbudowywana w Paryżu przez księcia Władysława Czartoryskiego kolekcja, została przeniesiona na tereny ziem polskich – do majątków ziemskich rodziny Czartoryskich w ówczesnym zaborze austriackim w 1870 roku, m, in, ze względu na niebezpieczeństwa, na jakie narażone były zbiory w okresie Komuny Paryskiej. Muzeum z Biblioteką oraz rezydencja rodziny Czartoryskich zostały przeniesione do Krakowa w 1876 roku, znajdując swoją siedzibę w zespole budynków położonych przy ulicach Św, Jana oraz Pijarskiej, W jeden kompleks muzealny złączone zostały przez francuskiego architekta Maurycego Gabriela Ouradou: dawny budynek Arsenału miejskiego, budynek dawnego klasztoru Pijarów oraz trzy kamienice na rogu ulic, Udostępniona publiczności w nowej siedzibie kolekcja, była nie tylko zbiorem znacznie powiększonym, ale także z odmienionym charakterem, gdzie sentymentalizm zastąpiony został nowoczesną jak na tamte czasy galerią, Władysław Czartoryski zabezpieczył także działalność Muzeum i Biblioteki, powołując w 1897 roku tzw, Ordynację Sieniawską - fundację gwarantującą zachowanie Muzeum i Biblioteki w nienaruszalnym stanie, która przetrwała do 1945 roku. Muzeum poniosło poważne straty w czasie II wojny światowej, kiedy to zbiory zostały częściowo rozgrabione przez hitlerowców, Fundacja XX, Czartoryskich do najważniejszych strat zalicza „Portret młodzieńca” pędzla Rafaela, tzw, „Szkatułę królewską” oraz złotnictwo starożytne i nowożytne, Po objęciu władzy przez obóz komunistyczny, w 1945 roku Muzeum dostało się pod zarząd Państwa, a w 1950 roku stało się jednym z oddziałów Muzeum Narodowego w Krakowie. Zbiory odzyskane zostały przez Adama Karola Czartoryskiego w 1989 roku (dzięki przełomowi politycznemu) i w 1991 powołana została przez niego Fundacja XX, Czartoryskich, kontynuująca tradycje Ordynacji Sieniawskiej, Pozostające w depozycie Muzeum Narodowego w Krakowie zbiory Czartoryskich zostały wykupione 29 grudnia 2016 roku przez Skarb Państwa za kwotę 100 mln euro wraz z należącymi do rodziny nieruchomościami oraz prawem ewentualnych roszczeń związanych z możliwością odzyskania w przyszłości ok, 840 dzieł sztuki, należących do kolekcji, uznawanych za zaginione. Licząca łącznie 86 tys, obiektów muzealnych kolekcja stała się integralną częścią Muzeum Narodowego w Krakowie, a polskie zbiory narodowe zostały wzbogacone o wybitne dzieła sztuki światowej klasy, jak choćby "Dama z gronostajem" Leonarda da Vinci (ok, 1490), "Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem" Rembrandta van Rijn (1638), czy ryciny Albrechta Dürera lub Jana Matejki "Polonia – Rok 1863", Obok malarstwa, rysunków, grafiki i rzeźby w skład kolekcji wchodzą także: broń, numizmaty, biżuteria, przedmioty codziennego użytku, sarkofagi, mumie, relikwie, Ogromna część obiektów związana jest z pamięcią narodu, są to m.in, buławy hetmańskie, trofea wiedeńskie, pamiątki po Tadeuszu Kościuszce, generale Kniaziewiczu, maska pośmiertna Chopina, Kolekcja liczy także 250 tys, obiektów bibliotecznych: ksiąg, rękopisów i starodruków, wśród nich bezcenne dla dziedzictwa kulturowego Polski obiekty, takie jak: akt unii polsko-litewskiej w Horodle (1413), akt hołdu pruskiego (1525) czy rękopisy „Kronik” Jana Długosza. Wybór najcenniejszych dzieł sztuki i pamiątek historycznych z kolekcji Książąt Czartoryskich w imponującej rozpiętości czasowej od starożytnego Egiptu aż po wiek XIX prezentowany był od kwietnia 2017 do lutego 2018 roku w Arsenale Muzeum Książąt Czartoryskich na ekspozycji "Najcenniejsze, Kolekcja Książąt Czaroryskich". Równocześnie Muzeum Narodowe w Krakowie we współpracy ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich Oddział w Krakowie 16 marca 2017 roku ogłosiło realizacyjny, dwuetapowy konkurs na opracowanie projektu nowej ekspozycji i aranżacji wnętrz w Pałacu Książąt Czartoryskich w Krakowie. Projekt "Przeszłość przyszłości" W ramach projektu "Przeszłość przyszłości – remont i wyposażenie Muzeum Książąt Czartoryskich – Muzeum Narodowe w Krakowie w celu udostępnienia unikatowej kolekcji" Muzeum Narodowe w Krakowie otrzymało ponad 51 mln zł z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowiska 2014-2020 i dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Wizualnym znakiem przemian Muzeum jest przeszklony dach nad neorenesansowym dziedzińcem Pałacu Książąt Czartoryskich oraz szklana kładka łącząca sale wystawiennicze, Istotna ingerencja w zabytkową architekturę wiązała się zwłaszcza z wykorzystaniem pałacowej oficyny, gdzie przed remontem mieściły się pracownie i administracja muzeum – przeobrażając ją na cele ekspozycyjne, W przestrzeń wokół dziedzińca wpisuje się obecnie wystawa, pomieszczona na dwóch kondygnacjach, w amfiladzie 26 sal muzealnych, Efektem zmian jest również klatka schodowa wraz z windami w południowej części oficyny – jej nowoczesna forma wskazuje na współczesny rodowód. Za projekt przebudowy Pałacu Książąt Czartoryskich – koncepcyjny, budowlany i wykonawczy oraz nadzór autorski odpowiadało założone w 1995 roku biuro Projektów Lewicki Łatak, zdobywca licznych nagród i wyróżnień, zwycięzca konkursów m.in, na zagospodarowanie krakowskich placów: Bohaterów Getta, Nowego, Wolnica, projekty hali 100-lecia Cracovii przy al, Focha, kładkę pieszo-rowerową Kazimierz-Ludwinów i kładkę pieszą w Busku-Zdroju. Projekt nowej ekspozycji i aranżacji wnętrz to efekt pracy biura projektowego Art FM, znanego m.in, z realizacji Podziemia Rynku w Krakowie czy Hydropolis we Wrocławiu, Ideą projektu było uwypuklenie wyjątkowego klimatu miejsca jako pierwszej placówki muzealnej na ziemiach Polski, centralizującej unikalne dzieła sztuki, a jednocześnie strażnicy narodowej tożsamości zgodnie z zamierzeniami Fundatorki kolekcji, Zaproponowano więc dialog między tradycyjnym muzeum, a współczesnym podejściem charakteryzującym nowoczesne muzea, Zgodnie z koncepcją kuratorską dr Katarzyny Płonki--Bałus, nowa ekspozycja nawiązuje do dawnej, XIX-wiecznej koncepcji i do pewnego stopnia naśladuje podziały tematyczne sal i układ niektórych gablot, Wprowadzono dębowy parkiet, który łączy wszystkie sale ekspozycji oraz dobrano do wykończenia szlachetne materiały (szkło, polerowana stal i mosiądz oraz okładziny ceramiczne imitujące kamień, w większości naturalnie się starzejące, mające wzmacniać poczucie tradycji i aktywizować wyobraźnię odbiorcy), Wśród największych wyzwań, które pojawiły się w trakcie projektowania i tworzenia nowej ekspozycji, było m.in, dostosowanie historycznych przestrzeni pałacowych do współczesnych norm bezpieczeństwa, a także pogodzenie rygorystycznych wytycznych konserwatorskich dotyczących wnętrz i zabezpieczenia bezcennych eksponatów z zadbaniem o komfort zwiedzania, Przykładem umiejętnego zintegrowania różnorodnych oczekiwań jest opracowany i wdrożony system kontroli oświetlenia, Z jednej strony umożliwia on precyzyjną kontrolę natężenia oraz temperatury światła w przypadku obiektów szczególnie wrażliwych, z drugiej – odpowiednio zaprogramowany – stanowi formę narracji prowadzącej po ekspozycji, Art FM zaprojektowało także współczesną identyfikację wizualną wraz z systemem wskazywania drogi na wystawie (wayfinding) oraz nowym logo Pałacu, Ponieważ znak miał odnosić się do historii kolekcji i jego założycieli, a jednocześnie miał przysłużyć się do umacniania tożsamości narodowej zdecydowano się na wykorzystanie nowoczesnej wersji herbu Pogoń Litewska. Działania remontowo-budowlane w Pałacu koncentrowały się również na przystosowaniu instalacji elektrycznych, niskoprądowych i sanitarnych do wymagań projektu nowej ekspozycji i aranżacji wnętrz, Nieustannie prowadzone były prace konserwatorskie obiektów z kolekcji Czartoryskich, badania i konsultacje eksperckie, Do grudnia 2019 roku zespół kilkudziesięciu konserwatorów wykonał i zakończył konserwację blisko 900 obiektów oraz 90 zabytkowych ram; w tym obrazów, militariów, tkanin, zabytków rzemiosła artystycznego i papieru, Eksperci wykonywali również specjalistyczne badania tkanin i barwników oraz zdobywali przydatną wiedzę podczas wyjazdów studyjnych do Szwajcarii i Chin, gdzie wraz z innymi naukowcami wymieniali się doświadczeniem, Konserwatorzy otrzymali też w ramach projektu specjalistyczny spektrometr skanujący całą powierzchnię wybranego obiektu o wartości ponad 1 mln zł: Macro XRF M6 JET STREAM, W efekcie badania przy uzyciu tego sprzętu otrzymujemy wykaz pierwiastków znajdujących się na wybranym dziele, Postępowały też prace związane z digitalizacją kolekcji, Od początku trwania projektu sfotografowano 1134 (a zdigitalizowano 1042) obiekty z działu rzemiosła, malarstwa i rzeźby, militariów, grafiki oraz biblioteki, W działaniach nie ustawał też zespół pracowników merytorycznych projektu odpowiedzialny za opracowanie not oraz tekstów do publikacji pod kierownictwem kurator Katarzyny Płonki-Bałus, Fundament projektu Przeszłość przyszłości budowali też edukatorzy MNK, odpowiedzialni m.in, za przygotowanie programu edukacyjnego, stworzenie ścieżki sensorycznej, Miejsca Poznania i Eksperymentu, przygotowanie ścieżek zwiedzania do audioprzewodnika o bardzo szerokiej funkcjonalności, opracowanie skryptów do audiodeskrypcji i polskiego języka migowego. System zabezpieczenia zbiorów w Muzeum Książąt Czartoryskich jest porównywalny z największymi i najnowocześniejszymi muzeami na świecie, Zaś ze względu na bezpieczeństwo zbiorów i komfort zwiedzania wejście do Muzeum jest obecnie limitowane, dostępne jedynie poprzez rezerwację internetową. "Czartoryscy, Historia kolekcji" Zwiedzanie nowej wystawy stałej „Czartoryscy, Historia kolekcji” rozpoczyna się od reprezentacyjnej klatki schodowej z obrazami J.P, Norblina, W pierwszych salach zgromadzono pamiątki rodzinne i eksponaty poświęcone Czartoryskim oraz ludziom tworzącym Muzeum, Ekspozycja kolejnych sal I piętra odwzorowuje dzieje Polski, jej kulturę i obyczaje, od czasów Jagiellońskich, poprzez epokę Wazów, Jana III Sobieskiego i Sasów, aż do panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego i upadku państwa, W sali Wiktorii Wiedeńskiej eksponowany jest efektowny namiot turecki, a pod nim cenny kobierzec perski, Natomiast w Sali Oświecenia – Finis Poloniae, pokazującej czasy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, pokazano m.in, przedmioty upamiętniające uchwalenie Konstytucji 3 maja w roku 1791, W kolejnych salach oglądamy szeroko pojętą Sztukę Orientu (Indie, Persja, Chiny i Japonia). Jak podaje dr Katarzyna Płonka-Bałus sale na drugim piętrze odbiegają charakterem od romantycznego kolekcjonerstwa czasów księżnej Izabeli Czartoryskiej, Ekspozycja bliższa jest założeniom XIX-wiecznego „zakładu naukowego” pomysłu księcia Władysława Czartoryskiego, Poświęcone kulturze i sztuce zachodnio- europejskiej, prezentują jej dzieła łącząc wątki tematyczne z podziałem chronologiczno-geograficznym, Są tu motywy i tematy antyczne w sztuce XV-XVIII w., sztuka średniowieczna i renesansowa, dzieła malarstwa holenderskiego, sztuka nowożytnej Europy na Północ od Alp od XV do XVIII w, Bez wątpienia najważniejszym dziełem w zbiorach Muzeum Książąt Czartoryskich jest reprezentujący sztuką renesansową obraz Leonarda da Vinci Portretem Damy z gronostajem (ok, 1489), należący do najcenniejszych dzieł malarskich na świecie, Obraz eksponowany jest w osobnej sali utrzymanej w wytwornej, niemal czarnej tonacji, Zadbano tu o komfort zwiedzającego, spokojną kontemplację i odseparowanie dzieła od innych narracji wystawienniczych, W sali obok znajduje się drugie arcydzieło holenderskiego „złotego wieku” - Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta van Rijn (1638). Ostatnia sala, będąca najstarszą galerią ekspozycyjna w pałacu (tzw, Sala Polska), nawiązuje do atmosfery Świątyni Sybilli, a jednocześnie jest hołdem dla historiozoficznego myślenia księcia Władysława Czartoryskiego, Tu w gablotach prezentowane są kolekcjonowane przez księżną Izabelę szczątki wielkich postaci historycznych, m.in.: Bolesława Chrobrego, Władysława Hermana, Bolesława Krzywoustego, Mikołaja Kopernika, Jana Kochanowskiego, Jana Karola Chodkiewicza, Stanisława Żółkiewskiego i Stefana Czarnieckiego, Eksponowana jest także tzw, Chorągiew Carów Szujskich, kurtka generalska po twórcy Legionów Polskich we Włoszech Janie Henryku Dąbrowskim, chorągiew i dwie szable po Tadeuszu Kościuszce czy pałasz księcia Józefa Poniatowskiego, Tu znajduje się również płótno Polonia 1863 pędzla Jana Matejki. W sali prezentującej zbiory Biblioteki Książąt Czartoryskich znajdziemy m.in, dokumenty wydawane przez kancelarie królewskie – jak przywilej koszycki z roku 1374, akt unii horodelskiej z roku 1413, akty prawne, np, dokument hołdu pruskiego (określany również Traktatem Krakowskim z 8 IV 1525 roku), listy sławnych postaci czy oryginalny zapis nutowy Fryderyka Chopina pod Rondo à la krakowiak, Zaś w Gabinecie Rycin i Rysunków wyeksponowano wybór z ponad pięćdziesięciotysięcznej kolekcji, m.in, grafiki włoskie z XV i XVI wieku, autorstwa Mantegny czy Marcantonia Raimondiego, ryciny Albrechta Dürera, cykl pejzaży Pietera Bruegla Starszego czy siedemnastowieczne ryciny niderlandzkie, wśród których znajdują się odbitki autorstwa Rembrandta, a także zbiory poloników. Charakterystyczne dla tradycyjnej ekspozycji tej kolekcji "horror vacui", czyli strach przed pustką, uwidacznia się w dużym natężeniu obiektów, zaprezentowanych w natłoku, Ich gęstość i intensywność prezentacji sytuuje zaprezentowane na wystawie obiekty w kontekście świadków przeszłości, ukierunkowujących od ponad dwustu lat wielowątkową opowieść o polskich i europejskich dziejach, kulturze i sztuce, Ponowne wyeksponowanie w Muzeum Czartoryskich tych świadomie zgromadzonych i pieczołowicie przechowanych okruchów przeszłości nabrało szczególnego znaczenia w roku pięćsetlecia śmierci Leonarda da Vinci i w 210 rocznicę inauguracji Domu Gotyckiego w Puławach (1809). Małgorzata Paluch-Cybulska Fot, Muzeum Czartoryskich w Krakowie (1907) - "Nowości Illustrowane" 52/1907, Domena publiczna. Sebastian Jackowski.