Pod wspólnym niebem. Rzeczpospolita wielu narodów, wyznań, kultur (XVI – XVIII w.)

Po kilku latach postanowiliśmy ponownie zrealizować wspólne przedsięwzięcie, Tym razem cofamy się jednak do epoki przedrozbiorowej. Katalog do wystawy "Pod wspólnym niebem..." – 282 str., oprawa twarda, cena 50 zł (w tym VAT) Wystawa Pod wspólnym niebem, Rzeczpospolita wielu narodów, wyznań i kultur (XVI–XVIII w.) to próba pokazania unii polsko-litewskiej jako potężnego organizmu politycznego, w którym przez 400 lat – licząc od unii w Krewie – realizowany był model pokojowego współżycia wielu narodów i religii, Mit przedrozbiorowej, tolerancyjnej Rzeczypospolitej jest jedną z opowieści konstytuujących polską tożsamość co najmniej od czasów Adama Mickiewicza, ale jego ślady znajdujemy również w ważnych nurtach historycznej narracji litewskiej, białoruskiej, ukraińskiej czy żydowskiej, Po odzyskaniu niepodległości pod jego wpływem pozostawała część klasy politycznej, która szukała rozwiązań federacyjnych dla konfliktów narodowościowych w II Rzeczypospolitej, Po wojnie mocno oddziaływał na program „Kultury” Jerzego Giedroycia, stając się impulsem do nawiązania dialogu z narodami Ukrainy, Litwy i Białorusi, W ostatnich latach zainteresowanie Unią Jagiellońską ma również związek z naszą obecnością w Unii Europejskiej, chętnie wskazuje się na analogie pomiędzy tymi dwoma organizmami, Wielonarodowość Rzeczypospolitej bywa również podnoszona w rozważaniach na temat współczesnych migracji i wielokulturowości. W potocznej debacie często mit uznaje się za synonim zafałszowania rzeczywistości, Dorobek dwudziestowiecznej humanistyki każe jednak przypomnieć, że mit jest wprawdzie wizją uproszczoną, ale jednak odkrywającą jakąś prawdę o świecie, Również mit Rzeczypospolitej jest interpretacją i symplifikacją rzeczywistości, Twórcy wystawy „Pod wspólnym niebem” nie kryją inspiracji tym mitem, jednakże przedstawiają nam wizję opartą nie na fantazjach, lecz na badaniach naukowych, zatem pokazują również te elementy, które nie świadczą na korzyść mitu, nie kryją wątpliwości i pytań, Jednym z kłopotów jest niewielka znajomość historiografii dotyczącej wspólnych dziejów historiografii innych narodów Rzeczypospolitej, Dlatego przy tworzeniu koncepcji wystawy twórcy czerpali z dorobku historiografii litewskiej, białoruskiej i ukraińskiej, Postanowiliśmy zaznaczyć ten fakt, zamieszczając w katalogu artykuły dwóch wybitnych historyków litewskich Alvydasa Nikzentaitisa i Alfredasa Bumblauskasa, Wierzymy, że to przedsięwzięcie pomoże nam lepiej zrozumieć współczesną Polskę i związki naszej kultury z kulturami innych narodów, grup etnicznych i wyznaniowych zamieszkujących Rzeczpospolitą. Należy podziękować zespołowi, który bezpośrednio pracował nad wystawą, Ze strony Muzeum merytorycznym szefem projektu jest dr hab, Igor Kąkolewski, autorką koncepcji plastycznej wystawy Agnieszka Sowa-Szenk, a koordynatorem prac zespołu Monika Matwiejczuk, Ze strony Zamku Królewskiego prace koordynował Przemysław Deles, Warto również wspomnieć, że wystawa jest ukoronowaniem wieloletniego projektu Pod wspólnym niebem realizowanego przez Muzeum Historii Polski, W jego ramach powstał m.in, cykl filmowych dokumentów autorstwa Grzegorza Górnego, tom esejów pod redakcją Michała Kopczyńskiego i Wojciecha Tygielskiego wydany we współpracy z wydawnictwem Bellona oraz konferencja zrealizowana we współpracy z Instytutem Artes Liberale Uniwersytetu Warszawskiego. Robert Kostro, Andrzej Rottermund Słowo wstępne Prezydenta Rzeczypospolitej Bronisława Komorowskiego Przed 439 laty, 28 stycznia 1573 roku, posłowie z Polski i Litwy, zjechawszy do Warszawy, uchwalili akt konfederacji, Zapewniała ona powszechną wolność sumienia i pokój między religiami w wielonarodowym i wielowyznaniowym państwie, Na tle ówczesnej Europy był to prawdziwy ewenement, W tym samym czasie Francja wciąż żyła w cieniu strasznej rzezi hugenotów, Na Wyspach Królowa Elżbieta dokonywała ostatecznego rozdziału z Rzymem, ustanawiając anglikanizm religią panującą, Kraje niemieckie po okresie wojen religijnych podpisały zaś traktat, którego naczelna zasada cuius regio eius religio – „czyja władza, tego religia” dawała panującym pełnię rządów także nad tą sferą życia poddanych. Zmarły pół roku wcześniej król Zygmunt August mawiał: „Nie jestem królem waszych sumień”, Wypełniając duchowy testament ostatniego z Jagiellonów, polski sejm skierował więc nawę państwową Rzeczypospolitej pod prąd aktualnych nurtów politycznych, Po wiekach tamten akt dziejowego nonkonformizmu, trudno wówczas zrozumiały dla ludzi Zachodu, okazał się prekursorski względem ideału swobód demokratycznych i tolerancji, które dzisiaj przyświecają współczesnym Europejczykom, Mamy słuszne prawo czuć się dumni i stale przypominać, że to nasi przodkowie przeciwstawili się stale rosnącemu wtedy w siłę absolutyzmowi, Polacy i Litwini świadomie wybrali inną drogę rozwoju dla swojego państwa. Historia przyznała rację wolnym obywatelom Rzeczypospolitej, Paradoksalnie to unikatowe doświadczenie pokojowego współżycia wielu narodów i religii pozostaje jednak wciąż słabo znane mieszkańcom Europy Zachodniej, a bywa, że i my sami go nie doceniamy, Cztery stulecia później, w połowie XX wieku, wielki poeta Czesław Miłosz, znalazłszy się na emigracji, chciał opowiedzieć Europie i Ameryce o tym szczególnym dziedzictwie państwa polsko-litewskiego, Ale musiał przy tym odwoływać się do pojęć, z którymi oswojeni byli ludzie Zachodu, takich jak Commonwealth – Brytyjska Wspólnota Narodów, O jednej z najważniejszych epok w dziejach naszej „rodzinnej Europy” na Zachodzie nadal nie słyszano, choć właśnie powstawały tam zręby Wspólnoty Europejskiej, wznoszonej na fundamencie tych samych wartości, co dawna Rzeczpospolita. A przecież środkowoeuropejska wspólnota narodów, wyznań i kultur XVI–XVII wieku zasługuje na uznanie za najpełniejszy zwiastun dzisiejszego projektu społeczeństwa wielokulturowego, Pamięć o niej powinna stać się elementem wspólnego dziedzictwa całej Unii Europejskiej, Ideały, w imię których razem ją obecnie budujemy, swoimi korzeniami sięgają bowiem daleko w głąb naszej polsko-litewskiej historii, Niech zatem ta wystawa przybliży publiczności najszczytniejsze tradycje, wielkość i niepodległość Rzeczypospolitej Wielu Narodów, gdzie „pod wspólnym niebem” zamieszkiwali zgodnie katolicy, protestanci, prawosławni, muzułmanie i żydzi; Polacy, Litwini, Białorusini, Ukraińcy, Ormianie i Tatarzy. Warszawa, 12 kwietnia 2012 roku Modyfikacja: 05/23/2013 10:22:27 przez MK WS.