Międzynarodowa konferencja o upadku komunizmu w 1989 roku

‒ W moim przekonaniu obrady okrągłego stołu miały ogromne znaczenie, ponieważ doprowadziły do wyborów 4 czerwca ‒ mówił w czwartek prezydent, Jak ocenił, te wybory były momentem, który powinien stać się punktem zwrotnym w historii Polski, ale tak się nie stało. Andrzej Duda, podkreślił, że ostatnio część opinii publicznej i komentatorów oburzyła się, kiedy powiedział, że okrągły stół był potrzebny, "Powtórzyłem słowa, które wypowiedział kiedyś prezydent prof, Lech Kaczyński, który w tych obradach okrągłego stołu, jako członek Solidarności i prawnik Solidarności uczestniczył" ‒ zaznaczył. Zaznaczył jednocześnie, że może zgodzić się z krytykami tego, co się „działo potem”, Duda powiedział, że wraz z upadkiem komunizmu kraje naszego regionu stały się częścią wspólnoty Zachodu nie tylko w znaczeniu kulturowym, tożsamościowym, ale także w znaczeniu politycznym, przystępując w większości przypadków do Unii Europejskiej i NATO. Gośćmi specjalnymi konferencji byli Jan Rokita i Bronisław Wildstein, którzy starali się wytłumaczyć na czym polega „biała” i „czarna” legenda okrągłego stołu. Obrady rozpoczął panel zatytułowany „Zerwanie czy ciągłość, Demontaż komunizmu w 1989 r, w różnych krajach Europy Środkowo-Wschodniej”, w której prelegentami byli Andrzej Paczkowski, Attila Pók (Węgry), Wojciech Roszkowski, Oldřich Tůma (Czechy), Manfred Wilke (Niemcy), Moderatorem był Piotr Gursztyn, W czasie dyskusji uczestnicy zastanawiali się nad wydarzeniami, które poprzedziły zmiany, jakie przyniósł rok 1989, bowiem preludium Jesieni Ludów można doszukiwać się już nawet w latach wcześniejszych. Attila Pók przedstawił kilka decydujących dat w historii Węgier i zauważył, że wydarzeniem analogicznym do polskiego Okrągłego Stołu był węgierski Trójkątny Stół, Rozpoczął on obrady 13 czerwca 1989 roku, a udział wzięli strona rządząca, opozycja oraz organizacje społeczne i związki zawodowe, Bardzo istotnym wydarzeniem na drodze do końca komunizmu był oficjalny pogrzeb Imre Nagya 16 czerwca w Budapeszcie, 18 września zakończyły się rozmowy przy Trójkątnym Stole, Najważniejszym elementem podpisanego porozumienia była zapowiedź przeprowadzenia wolnych wyborów parlamentarnych. Manfred Wilke omówił natomiast, jak upadek komunizmu wyglądał w Niemieckiej Republice Demokratycznej, Już w styczniu 1988 roku próbowano w Berlinie zorganizować manifestację przeciwko polityce Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec, jednak ta próba zakończyła się niepowodzeniem, Wraz z początkiem 1989 roku w NRD zaczęły organizować się ruchy opozycyjne, W styczniu i marcu w Lipsku wybuchły manifestacje przeciwko systemowi komunistycznemu, 17 października protesty społeczne i masowy wyjazd obywateli NRD skłonił Biuro Polityczne KC SED do odwołania Ericha Honeckera i jego najbliższych współpracowników, 9 listopada przyjęto projekt rozporządzenia wprowadzającego swobodę emigracji do RFN, Na skutek nieprecyzyjnych informacji pod naporem tłumu granice otworzono w nocy tego samego dnia, W tym samym czasie Berlińczycy zaczęli burzyć mur. Zmianom w Czechosłowacji przyjrzał się z kolei Oldřich Tůma, W latach 1988-1989, jak wskazał historyk, zauważyć można wzrost działalności wolnościowej, Może ta działalność nie była widoczna, jak w przypadku Polski, ale w tej dziedzicznie zaczęły następować zmiany, W styczniu 1989 roku, w 20, rocznicę śmierci Jana Palacha, mieszkańcy Pragi manifestowali przez kilka dni, Istotną inicjatywą była także Karta 77, Badacz wskazał również na znaczenie Przeglądu Czechosłowackiej Kultury Niezależnej, który odbył się we Wrocławiu w listopadzie. Andrzej Paczkowski zwrócił natomiast uwagę, że Polska odróżnia się na tle państw, o których w czasie panelu dyskutowano, ponieważ nadzieje na zmiany zaczęły być zauważalne od połowy lat 70, Historyk zwrócił uwagę, że 1988 rok pod względem nastrojów społecznych był zupełnie inny niż rok 1980, Co więcej, nastroje społeczne były wówczas gorsze niż wiosną 1980 roku, Co prawda dochodziło w 1988 roku do strajków, ale ich skala była bardzo niewielka, „Nie było szerokiej zmiany w nastroju” – ocenia Paczkowski. Wojciech Roszkowski, zastanawiając się nad realnym poparciem dla komunistów i systemu, wskazał na cztery decydujące czynniki: wiarę w system, konformizm, strach oraz nadzieję na zmiany, Jak podkreślił historyk, te czynniki rozkładają się różnie w poszczególnych krajach bloku, W NRD czynnik strachu był duży, ale w tym kraju jednak lepsza była sytuacja gospodarcza niż w Polsce, Z kolei w Polsce wiara w system była niewielka, oportunizm odgrywał dość istotną rolę, czynnik strachu raz był większy, a raz mniejszy, była natomiast pewna wiara w zmiany, Roszkowski uważa jednak, że chociaż ludzie chcieli zmian, to nie wierzyli, że one nadejdą, Natomiast z początkiem 1989 roku nastroje społeczne zaczęły rosnąć. Podsumowując pierwszy panel, Piotr Gursztyn zauważył że „jest w Polsce pewne poczucie niesprawiedliwości, jeśli chodzi o tamten czas, brak jakiegoś spektakularnego aktu, jaki mają np, Niemcy, czyli upadek Muru Berlińskiego, brak rozliczenia komunistów, a szczególnie ich zbrodni, To ciąży na polskim życiu politycznym i społecznym do dzisiaj”. W pierwszym dniu konferencji odbyły się jeszcze dwa panele, W spotkaniu zatytułowanym „Na szachownicy mocarstw, Rok 1989 z perspektywy globalnej”, moderowanym przez Małgorzatę Bonikowską, wzięli udział A, Ross Johnson, Łukasz Kamiński, James Mark, Georges Mink oraz Rimvydas Valatka, Z kolei Florin Abraham, Wanda Jarząbek, Csaba Gy, Kiss, Mark Kramer, Andrzej Zybertowicz dyskutowali w czasie panelu „Przełom – transformacja – postkomunizm, Bilans po 30 latach”, który moderował Michael Žantovský, wieloletni współpracownik Vaclava Havla, a obecnie dyrektor Biblioteki Vaclava Havla. Międzynarodowa konferencja „Jak upadał komunizm, Rok 1989 w Europie Środkowo-Wschodniej” jest organizowana w Warszawie w dniach 4-5 kwietnia, w ramach cyklu konferencji poświęconych rocznicy upadku komunizmu w Europie pt, „1989 – Changes and Challenges”, Obrady drugiego dnia konferencji odbędą się w Pałacu Rzeczypospolitej (pl, Krasińskich 3/5) i będą otwarte dla publiczności. W drugim dniu konferencji zostały zaplanowane trzy panele tematyczne, Ákos Engelmayer, Alvydas Nikžentaitis, Martin Pekar, Wolfgang Templin będą rozmawiać na temat tego, czy „Solidarność” była inspiracją i będą w czasie debaty poszukiwać wspólnego środkowoeuropejskiego dziedzictwa, Moderatorem tego panelu będzie Bronisław Wildstein, Kolejny panel będzie dotyczył sporów o 1989 roku z perspektywy polityczno-społecznej, Na ten temat będą rozmawiać Igor Casu, Adéla Gjuričová, Peter Jašek, Michał Łuczewski, a moderatorem będzie Mikołaj Mirowski, W ostatnim panelu, zatytułowanym „Rok 1989 w pamięci kulturowej”, będą dyskutować Andrzej Szczerski, István Kovács, Jaak Kilmi, Panel będzie moderować Barbara Schabowska. Dzieje/MHP Fot, MHP / Mariusz Bodnar Małgorzata Kowalczyk.