czas czytania:
Głos z łódzkiego getta
Pani Alicja Nejman przechowywała tę cenną pamiątkę przez ponad 60 lat. Niewielki brulion formatu A-5, zawierający przepisane starannym pismem wiersze żydowskiego poety Marka Fogelbauma przyniósł w jej imieniu do Muzeum Historii Polski syn Alicji Nejman, polski dyplomata Witold Spirydowicz.
Jako 15 letnia dziewczyna Alicja Nejman zeszyt znalazła w zapuszczonej kamiennicy na łódzkich Bałutach w roku 1947. Zaledwie trzy lata wcześniej w tej i sąsiednich kamienicach dokonywał się niewyobrażalny dramat ludności żydowskiej – hitlerowcy brutalnie likwidowali ostatnie getto na ziemiach polskich.
Jako 15 letnia dziewczyna Alicja Nejman zeszyt znalazła w zapuszczonej kamiennicy na łódzkich Bałutach w roku 1947. Zaledwie trzy lata wcześniej w tej i sąsiednich kamienicach dokonywał się niewyobrażalny dramat ludności żydowskiej – hitlerowcy brutalnie likwidowali ostatnie getto na ziemiach polskich.
Około 70 tysięcy łódzkich Żydów z tzw, Litzmannstadt odtransportowano do niemieckiego obozu śmierci w Auschwitz-Birkenau.
Jak wynika ze strony tytułowej brulionu wiersze przepisywała A, Rozencwajg, Nie wiemy dziś co było bezpośrednim źródłem kopistki – inny brulion, autograf a może sam autor dyktował swoje utwory bezpośrednio, Wiadomo, że Marek Fogelbaum urodził się w 1902 r., a jego wiersze powstały w latach 1943-44, Wiadomo, że część z nich zachowała się dzięki koledze poety, Abie Goldbergowi, który kolekcjonował utwory i rysunki swoich przyjaciół, Większość tego dorobku trafiła do izraelskiego kibucu Lochamej Hagetaot, ale poza fragmentami nie był on publikowany w Polsce, (Więcej Miriam Trinh, Poeci łódzkiego getta, http://www.midrasz.pl/2001/lip/lip01_6.html), Prawdopodobnie jest to więc jedyny przechowywany w Polsce zbiór wierszy Fogelbauma.
Jakkolwiek ciekawe i dramatyczne mogłyby być losy zeszytów z wierszami nie dorówna to jednak dramatyzmowi samych utworów, Ich największą wartością jest bowiem autentyczność, To jest w poetyckiej formie zawarte piekło na ziemi – życie a właściwie wegetacja w łódzkim getcie, Większość wierszy została napisana w języku polskim, kilka w jidysz, Mają one przeważnie charakter szyderczej satyry, Niektóre parafrazują wiersze poetów polskich – Tuwima, Słowackiego, Wielokrotnie jest w nich atakowany Chaim Rumkowski (szef Judenratu) i jego polityka, Są też oskarżenia formułowane wobec Anglii i przedwojennego polskiego antysemityzmu, Kilka z wierszy drukujemy poniżej.
Jak ustaliliśmy, korzystając z m.in, pomocy Żydowskiego Instytutu Historycznego, wierszy Fogelbauma prawdopodobnie nikt dotąd w Polsce nie wydawał, Tak naprawdę nie wiemy, kiedy i w jakich okolicznościach zmarł ich autor, Czy zeszytów z wierszami zachowało się w Polsce więcej? Kim była osoba, która te wiersze przepisała - A, Rozenwajg? Osoby, które mogą wiedzieć coś na ten temat, prosimy o kontakt z Muzeum Historii Polski, Właśnie mija 65 rocznica likwidacji łódzkiego getta – nie tylko ta okazja nas zobowiązuje.
.