Maurycy Mochnacki przybył do Paryża

Po upadku Powstania Listopadowego sześć tysięcy Polaków udało się na emigrację, najczęściej na nowy dom wybierając Paryż. Taki los spotkał też Maurycego Mochnackiego. Urodzony w 1803 r. publicysta, krytyk literacki, a także działacz polityczny zasłynął przede wszystkim jako polemista Jana Śniadeckiego. Spór starego oświeceniowego uczonego, niczym Mędrzec z ballady Romantyczność Adama Mickiewicza, z młodym propagatorem romantyzmu stanowi symboliczny przełomem między epokami. Nie tylko przekonaniami, lecz także życiową postawą należał Mochnacki do okresu romantycznego. Idąc w ślady ojca, rozpoczął studia prawnicze. Jednak po spoliczkowaniu inspektora policji został wyrzucony z uczelni. Po roku trafił do więzienia, w którym napisał memoriał wyrażający skruchę. Umożliwiło mu to wyjście na wolność, lecz do końca życia przeciwnicy polityczni wytykali mu zdradę. W 1828 r. wydał anonimowo manifest, w którym jako pierwszy nawoływał do zbrojnego powstania przeciw carskiej tyranii. Od 1829 r. należał do sprzysiężenia Wysockiego. Szansę na sukces widział w energicznych działaniach, dlatego oskarżał - też jako pierwszy - dyktatora Chłopickiego o nieudolność. Sprzeciwiał się pertraktacjom z Rosjanami, a gdy wybuchła wojna, walczył na froncie. Z bitwy pod Ostrołęką wyszedł ciężko ranny; został jednak nagrodzony złotym krzyżem Virtuti Militari. Na emigracji szybko popadł w konflikt ze wszystkimi środowiskami. Nie znajdując dla siebie miejsca w bieżącej polityce, poświęcił się pisarstwu. Ostatnie lata życia, w których zbliżył się do obozu Adama Czartoryskiego, upłynęły mu na pisaniu rozprawy Powstanie narodu polskiego w r. 1830-1831. Choć nie zdążył dokończyć pracy, sugestywna wizja powstania utrwaliła się w pamięci następnych pokoleń Polaków. Zmarł w Auxerre 20 grudnia 1834 r. na męczącą go od dzieciństwa gruźlicę. MAS Ilustracja: Maurycy Mochnacki na miedziorycie Stanisława Łukomskiego z 1862 r., Polona, CC-BY-NC.