„OKRĄGŁY STÓŁ.
MOMENT PRZEJŚCIA”.
Wystawa jednego obiektu

„OKRĄGŁY STÓŁ. MOMENT PRZEJŚCIA”
wystawa jednego obiektu

♦ 13 lutego – 17 maja 2026, WSTĘP WOLNY w godzinach otwarcia Muzeum, Cytadela Warszawska, sala wystaw czasowych [poziom 0]
◊ zaplanuj wizytę i sprawdź DOJAZD

Historia Polski w drugiej połowie XX wieku może być opowiedziana jako dzieje dwóch stołów. W lutym 1945 roku trzej przywódcy mocarstw podzielili świat przy niewielkim stoliku, skazując Polskę na dekady zależności. W lutym 1989 roku przy wielkim Okrągłym Stole zasiadło ponad pięćdziesiąt osób, świadomych własnej słabości, ale gotowych wziąć odpowiedzialność za kraj pogrążony w głębokim kryzysie gospodarczym i politycznym. Zamiast logiki podziału pojawiła się logika zszywania – ratowania tego, co jeszcze dało się ocalić.

Nie ma tej opowieści bez „Solidarności” – masowego, pokojowego ruchu społecznego, który narodził się w sierpniu 1980 roku z buntu przeciw przemocy i kłamstwu. Stan wojenny, represje i lata stagnacji zdawały się ten ruch wygasić, lecz w drugiej połowie lat osiemdziesiątych stało się jasne, że bez rozmowy nie da się dalej rządzić ani reformować państwa. Przy Okrągłym Stole spotkali się przedstawiciele podziemnej opozycji, władzy komunistycznej i jej sojuszników. Zaufanie między nimi było zerowe, a jednak rozpoczął się dialog. Po raz pierwszy od dekad konflikt przeniesiono z pola siły na pole rozmowy.

Proces ten był długi, żmudny i niepozbawiony napięć. Toczył się nie tylko przy głównym stole, ale także przy licznych „podstolikach” i w zespołach roboczych. Jedne rozmowy odbywały się w świetle reflektorów, inne – w półcieniu, w miejscach takich jak Magdalenka, gdzie rodziły się kompromisy trudne do publicznego sformułowania. Dla jednych stały się one symbolem niejasnych układów, dla innych – koniecznym zapleczem politycznego procesu. Okrągły Stół od początku budził ambiwalentne emocje.

Przełomem okazały się ustalenia dotyczące wyborów. Całkowicie wolne wybory do Senatu i częściowo wolne wybory do Sejmu otworzyły drzwi, przez które wkroczyła historia. 4 czerwca 1989 roku Polacy skorzystali z możliwości wyboru. Choć system wciąż był obudowany zabezpieczeniami starej władzy, energia społeczna okazała się silniejsza. Wkrótce premierem został Tadeusz Mazowiecki, a proces transformacji nabrał nieodwracalnego charakteru.

Jednocześnie transformacja ustrojowa nie była doświadczeniem jednolitym. Przyniosła spektakularny sukces gospodarczy i powrót Polski do Europy, ale także koszty społeczne, nierówności i poczucie wykluczenia. Dla jednych Okrągły Stół pozostaje symbolem odwagi i mądrego kompromisu, dla innych – znakiem niespełnionej rewolucji, zdrady elit i braku sprawiedliwości. Pamięć o 1989 roku jest rozdarta między dumą a rozczarowaniem.

Wystawa „Okrągły Stół. Moment przejścia” nie narzuca jednej odpowiedzi. Zaprasza do symbolicznej jaskini – przestrzeni refleksji, dialogu i przepracowania doświadczenia transformacji. Przypomina, że demokracja nie jest darem, lecz zadaniem, a rozmowa bywa trudniejsza i odważniejsza niż walka. Historia nie zamknęła się w XX wieku. To my decydujemy, czy kolejne rozdziały będą pisane przy stolikach narzuconych siłą, czy przy nowych Okrągłych Stołach.