Urodził się Czesław Miłosz

Czesław Miłosz urodził się 30 czerwca 1911 roku w Szetejniach niedaleko Kiejdan.  Studiował na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie - najpierw polonistykę na Wydziale Humanistycznym, a po krótkim czasie przeniósł się na Wydział Nauk Społecznych, by studiować prawo.

Kamienie milowe jego twórczości to wiersze Kompozycja i Podróż, którymi zadebiutował w 1930 roku na łamach uniwersyteckiego pisma "Alma Mater Vilnensis", a także  Poemat o czasie zastygłym - książkowy debiut z roku 1933. Trzy lata później ukazuje się katastroficzny tomik Trzy zimy.

Miłosz pracuje wtedy w rozgłośni wileńskiej Polskiego Radia. W roku 1937 poeta podróżował po Włoszech, a po powrocie, wciąż jako pracownik Polskiego Radia, przeniósł się do Warszawy.

W 1945 roku wydał jeden z najbardziej znaczących tomików poezji polskiej XX wieku - złożone częściowo z wierszy pisanych jeszcze w czasie okupacji Ocalenie. Był to ostatni aż do roku 1989 opublikowany oficjalnie w Polsce tom wierszy Czesława Miłosza. Kolejne ukazywały się na emigracji i w drugim obiegu.

Lewicujący Miłosz początkowo nie był wrogo nastawiony do nowej władzy. W latach 1945-1951 pracował jako attaché kulturalny PRL w Nowym Jorku i Waszyngtonie, a potem w Paryżu. Rzadkie wizyty w Polsce coraz bardziej zniechęcały go jednak do władzy politycznej i środowiska "oficjalnych" twórców, skupionego w Związku Literatów Polskich.

W roku 1951 otrzymał we Francji azyl polityczny. Przeprowadził się do Maisons-Laffitte - siedziby Instytutu Literackiego kierowanego przez Jerzego Giedroycia. W redagowanej przez niego "Kulturze" opublikował artykuł Nie, w którym wyjaśnił, dlaczego wybrał los emigranta.

Poetę potępiło oczywiście polskie środowisko literackie. Związek Literatów Polskich uznał go za zdrajcę, a cenzura zakazała nie tylko publikacji jego utworów, ale nawet wymieniania nazwiska.

Przyszły noblista mieszkał we Francji do roku 1960. W Bibliotece "Kultury" publikował kolejne znaczące książki, m.in. tom esejów o postawie wobec władzy komunistycznej Zniewolony umysł i powieść o podobnej tematyce Zdobycie władzy. W roku 1955 powstała oparta na wspomnieniach z dzieciństwa w Szetejniach Dolina Issy.

W 1960 r. Miłosz przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał literaturę słowiańską na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, a także na Harvardzie. Tworzył wówczas głownie poezję. Największą popularność zdobyły jego wiersze polityczne (m.in. Który skrzywdziłeś...).

W 1980 roku roku - czasie powstania "Solidarności" - zostaje lauretem nagrody Nobla. W uzasadnieniu jury napisano, że Czesław Miłosz dostał nagrodę "za bezkompromisową wnikliwość w ujawnianiu zagrożenia człowieka w świecie pełnym gwałtownych konfliktów".

Nagroda oraz atmosfera czasów "Solidarności" otworzyły Czesławowi Miłoszowi możliwość powrotu do ojczyzny. Znak po raz pierwszy po 35 latach opublikował w oficjalnym obiegu tom jego poezji Gdzie słońce wschodzi i kędy zapada. Rok później Czesław Miłosz przyjechał do kraju, gdzie przed wprowadzeniem stanu wojennego zdążył się spotkać z Lechem Wałęsą. Później jeszcze kilkakrotnie odwiedzał Polskę, m.in. w roku 1989, kiedy odebrał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W międzyczasie publikował kolejne tomy wierszy i zyskiwał coraz szerszą międzynarodową popularność.

Zmarł 14 sierpnia 2004 roku. Został pochowany w Krypcie Zasłużonych kościoła na Skałce w Krakowie.

WS

Fotografia: Czesław Miłosz na przedwojennej fotografii, Narodowe Archiwum Cyfrowe, CC-BY-NC.