Konfederacja barska - jej konteksty i tradycje

W dniach 25-27 września 2008 r. odbyła się w Muzeum Polskim w Rapperswilu (Szwajcaria) międzynarodowa konferencja naukowa – Konfederacja Barska, jej konteksty i tradycje – zorganizowana we współpracy z Muzeum Historii Polski oraz zrealizowana ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Konfederacja Barska wpisana została w historię Muzeum Polskiego w roku 1868, sto lat po jej wybuchu. Wtedy to Władysław hr.Plater ustawił w Rapperswilu pomnik kolumnę, która do dziś przypomina o tradycji walk wolnościowych Polaków.

Goście honorowi: Dyrektor R. Kostro, ambasador RP w Bernie J. Starzyk i marszałek Senatu prof. M. Ziółkowski


Konferencja była okazją do uświetnienia przypadających w roku 2008 dwóch rocznic – stuczterdziestolecia ustanowienia najstarszego polonicum w Rapperswilu oraz dwóchsetlecia urodzin Władysława hr. Platera – twórcy Muzeum Polskiego. Celem konferencji była ocena konfederacji i jej znaczenia w dzisiejszej europejskiej kulturze z perspektywy historyczno-literackiej, ale także promocja obecności Polaków na zamku w Rapperswilu i podkreślenie celowości utrzymania Muzeum Polskiego w dotychczasowej siedzibie. Także propagowanie Muzeum jako miejsca międzynarodowych spotkań historyków, slawistów i literatów.

Otwarcie konferencji zostało uświetnione oficjalnym przekazaniem archiwum Jerzego Stempowskiego, decyzją Rady Bibliotecznej Burgenbibliothek w Bernie. Wydarzenie tej rangi niewątpliwie wpłynęło na zwiększenie zainteresowanie Muzeum Polskim i rozpoczynającą się konferencją w prasie oraz mediach zarówno szwajcarskich, jak i polskich.

Otwarcia konferencji dokonał ambasador Polski w Bernie – Jarosław Starzyk. Słowo wstępne wygłosili: Robert Kostro – dyrektor Muzeum Historii Polski w Warszawie i Anna Buchmann, dyrektor Muzeum Polskiego w Rapperswilu. Władze miasta Rapperswil-Jona reprezentowała dyrektor Wydziału Kultury, Francisca Moor. W swoim wystąpieniu podkreśliła znaczenie wymiany kulturalnej i naukowej w obszarze dwóch kultur.

Dyrektor Burgerbibliothek z Berna dr Christophe von Werdt przekazuje symbolicznie dyr. Muzeum Polskiego w Rapperswilu Annie Buchmann archiwum Jerzego Stempowskiego


Podczas debaty badacze XVIII i XIX wieku z Polski, Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii przedstawili najnowsze badania o historycznym znaczeniu i odbiorze konfederacji w Europie. Zostały wygłoszone 22 referaty. Uczestnicy konferencji reprezentowali 15 ośrodków naukowych. Podczas konferencji nastąpiło nie tylko przypomnienie zapomnianych sylwetek Polaków, ale także poruszono problem stanowiący ważną część naszej tożsamości narodowej – sprawę zrywów narodowościowych, ich implikacji historycznych i odwołań literackich.



Przebieg konferencji
Pierwszy dzień obrad poświęcony był Władysławowi hr. Platerowi (referaty prof. H. Florkowskiej-Frančić, A. Niewiadomskiego), historii kolumny barskiej, jej artystycznego wzorca (referat dra A. Badacha) , jak i obrazowi konfederacji, jaki został utrwalony w historiografii angielskiej i litewskiej (referaty Niny Terleckiej-Taylor i prof. R. Šmigelskytė-Stukienė). Dzień zakończył się mszą św. za duszę Władysłąwa hr. Platera w miejscowym kościele pod wezwaniem św. Jana.
Drugi dzień obrad poświęcono rozważaniom nad historycznymi uwarunkowaniami konfederacji, jej przyczynom i skutkom, rolą króla Stanisława Augusta i stosunkiem Rosji, jako nowo tworzącego się państwa imperialistycznego do konfederatów i konfederacji (referaty prof. A. Nowaka, prof. Z. Zielińskiej, prof. A. Waśko, dra A. Stasiaka).
Również aspekt religijny, zarówno motywy religijne, jakie pozostawili konfederaci w naszej tradycji katolickiej, literaturze (dr M. Ślusarska, prof. Krzysztof Koehler), jak również aspekt polityczny – oddźwięk, jaki wywołała konfederacja w Watykanie i jej wpływ na stosunki dyplomatyczne pomiędzy obydwoma państwami zostały przedstawione i dyskutowane (prof. W. Kęder). Literackiej i filozoficznej recepcji konfederacji barskiej, jej międzynarodowemu kontekstowi poświęcone zostały referaty prof. D. Beauvois, prof. M. Zadenckiej, prof. G. Ritza. Profesor Jerzy Łukowski z Birmingham przedstawił dzieje konfederacji radomskiej, która poprzedzała barską.

Tradycyjne zdjęcie "pod kolumną" uczestników konferencji - niestety część uczestników już na nim nie ma, a części jeszcze nie ma...


Referaty trzeciego dnia obrad  zostały wygłoszone w dwóch językach : niemieckim i polskim. Konfederacja jako cezura między starym a nowym porządkiem politycznym w Europie, stosunek ówczesnych filozofów wobec zrywu patriotycznego Polaków w obronie zagrożonego upadkiem państwa, nowe znaczenie w wieku XVIII pojęcia wolności były tematami referatów kończących konferencję (dra A. Lawatego, dra T.Merty, dra P. Collmera, i lic. ir. A. Schaera).
W konferencji wzięli udział też historycy spoza Rapperswilu, z ośrodków uniwersyteckich Fryburga i Berna, jak i zainteresowani tematyką słuchacze niezwiązani z ośrodkami badawczymi. Frekwencja na wykładach wynosiła 60-70 osób.
Wysoko oceniono poziom merytoryczny konferencji. Materiały pokonferencyjne ukażą się drukiem.


Program kulturalny
Konferencji towarzyszyły dwie wystawy: „Konfederacja Barska w zbiorach Muzeum Polskiego w Rapperswilu” i „ Pomiędzy Szwajcarią a Polską” – wystawa poświęcona Konstantemu Regamey’mu.
W ostatnim dniu konferencji odbył się koncert „Polnische Musik” organizowany z cyklu „Musiksommer am Zürichsee”. Przy pełnej sali koncertowej, mieszczącej trzysta osób, usłyszeliśmy utwory F. Chopina, I. Paderewskiego i C. Regamey’a w wykonaniu P. Mazurkiewicza, P. Danser i Ch. Boesiger. 




Rok 2008 jest dla Muzeum Polskiego w Rapperswilu rokiem jubileuszowym. Symbol Muzeum – Kolumna Barska – od 140 lat świadczy o obecności Polaków w tym miejscu. Dzięki staraniom Władysława hr. Paltera stanęła ona w tym szwajcarskim miasteczku w roku 1868, w stulecie wybuchu Konfederacji Barskiej. Od tej pory kolumna wita wszystkich wchodzących do na wzgórze zamkowe napisem „Magna Res Libertas” i jest symbolem wieloletniej walki Polaków o wolność, jak i dobrych związków polsko-szwajcarskich.

Kolumna Barska, Rapperswil.


W tymże roku obchodzona jest również dwusetlecie urodzin Władysława hr.Platera, fundatora i założyciela Muzeum Polskiego.
Istnienie Muzeum Polskiego w sercu Europy Zachodniej jest ewenementem i wymaga pełnego wykorzystania jego atutów. Dlatego też Muzeum Historii Polski – we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ministerstwem Spraw Zagranicznych – zaangażowało się w działania mające na celu utrzymanie siedziby i odnowienie wizerunku Muzeum Polskiego.

W debatę na temat przyszłości i formy wykorzystania XIII-wiecznego Zamku, zaangażowała się grupa o nazwie Pro Schloss, zrzeszająca Szwajcarów, która domaga się likwidacji Muzeum Polskiego i lokalizacji w tym miejscu muzeum miejskiego. Mimo iż nie jest to liczna grupa, dzięki dostępowi do jednej z największych regionalnych gazet „Obersee Nachrichten” (właściciel, Bruno Hug, jest założycielem tej grupy), zyskała znaczny rozgłos.

Dyrektor Muzeum Historii Polski, Robert Kostro, włączył się od początku w konsultacje z partnerami szwajcarskimi zmierzającymi do utrzymania Muzeum w Zamku.
Podczas wizyty 16-18 marca 2008 w Bernie i Rapperswilu dyrektor Kostro odbył, wspólnie z dyrektorem Departamentu ds. Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą MKiDN Jackiem Milerem, serię spotkań dotyczących przyszłości Muzeum. Przeprowadził konsultacje m.in. z władzami miasta Rapperswil-Jona i kantonu Sankt-Gallen, z przedstawicielami Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Polskiego i Polskiej Fundacji Kulturalnej „LIBERTAS”, a także z członkami grupy Pro Schloss. Celem tych spotkań było wysłuchanie argumentów każdej ze stron, jak też przedstawienie argumentów za utrzymaniem Muzeum Polskiego w obecnej lokalizacji.

21 maja w Muzeum Historii Polski gościła grupa szwajcarskich dziennikarzy, którzy przybyli do Polski z 5-dniową wizytą na zaproszenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Na spotkaniu z dyrektorem Robertem Kostro, dr. Arturem Badachem – ekspertem zbiorów rapperswilskich i Wojciechem Kaczurą – wykształconym w Szwajcarii architektem, dyskutowali o historycznych i współczesnych związkach polsko-szwajcarskich. Zostali też poinformowani o projektach prowadzonych przez Muzeum Historii Polski we współpracy z Muzeum w Rapperswilu, a w szczególności o pracach nad modernizacją wystawy.

Zgodnie ze stanowiskiem dyrektora Muzeum Historii Polski, Roberta Kostro, iż decyzje na temat kształtu przyszłej ekspozycji powinny być wynikiem dialogu obu stron, po raz pierwszy doszło do spotkania historyków oraz muzealników polskich i szwajcarskich. Dyskusje w gronie zaproszonych ekspertów, nad kierunkami modernizacji wystawy w Muzeum Polskim odbyły się w Rapperswilu w dniach 19-20 czerwca 2008. Został uzgodniony dalszy kierunek prac, a każdy z ekspertów przyjął zagadnienia do opracowania. Następne spotkanie planowane jest w drugiej połowie września 2008.

20 czerwca 2008 r. dyrektor Kostro uczestniczył w uroczystym otwarciu wystawy pt.: „Ocalona historia Prus Wschodnich” w Muzeum Polskim w Rapperswilu, poświęconej inwentarzom archeologicznym dawnego Prussia Museum w Królewcu.

Cztery dni później odbyła się debata publiczna na temat przyszłości zamku w Rapperswilu, zorganizowana przez władze miasta i gminy grodzkiej jako wyraz demokratycznego procesu decyzyjnego. Mieszkańcy opowiedzieli się za utrzymaniem Muzeum Polskiego w jego dotychczasowej siedzibie. Grupa Pro Schloss, postulująca przeniesienie muzeum miejskiego do Zamku, wycofała się ze swojego pomysłu. Zgoda natomiast panowała względem faktu, iż Muzeum wymaga modernizacji.
Projekt „Aktualizacja wystawy w Muzeum Polskim w Rapperswilu” prowadzony przez Muzeum Historii Polski we współpracy z dyrektorem placówki w Rapperswilu, Anną Buchmann i przy wsparciu finansowanym Ministeria Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest propozycją rozwiązania problemu w dialogu polsko-szwajcarskim.

Program konferencji

25-27 września 2008
Rapperswil, Szwajcaria


Czwartek, 25.09.2008

Przekazanie archiwum Jerzego Stempowskiego przez dr. Ch. von Verdt, Burgerbibliothek, do Muzeum Polskiego

Nina Kozłowska – Monachium, Niemc

Sylwetka Jerzego Stempowskiego

Otwarcie Konferencji
Powitanie: A. Buchmann – Muzeum Polskie, Rapperswil
                  R. Kostro – Muzeum Historii Polski, Warszawa
                  J. Starzyk -  Ambasador RP, Berno

prof. dr hab. Halina Florkowska-Francic, Uniwersytet Jagielloński
Władysław Plater i upamiętnianie polskiej przeszłości w Rapperswilu

mgr. inż. Andrzej Prus-Niewiadomski, Klub Inteligencji Katolickiej e.V. (w Berlinie); polsko-niemiecki kwartalnik „SŁOWO”/„Das Wort”
Niemieccy przyjaciele i pomocnicy twórcy Rapperswilu Władysława hr. Broel-Platera: żona - aktorka Karolina Bauer i rewolucjonista 1848 r. prof. Gottfried Winkel

dr Artur Badach, Zamek Królewski, Uniwersytet Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie
Kolumna Barska w Rapperswilu – w poszukiwaniu pierwowzoru

dr Nina Taylor-Terlecka, University of Oxford
Barska bajkolandia ad usum Anglików

prof. dr hab. Andrzej Waśko, Uniwersytet Jagielloński
Claude Carloman de Rulhière a literatura polskiego romantyzmu

prof. Ramune Smigelskyte-Stukiene, Instytut Historii Litwy, Wilno
Konfederacja barska w historiografii litewskiej

Piątek, 26.09.2008

dr Jerzy Łukowski, University of Birmingham
Bar nieudany? Konfederacja Radomska 1767-1768 – prekursor

dr Dorota Dukwicz, Instytut Historii PAN, Warszawa
Czy Konfederacja Barska była przyczyną pierwszego rozbioru Polski – czyli Rosja wobec Rzeczypospolitej w latach 1769-1772

prof. dr hab. Zofia Zielińska, Uniwersytet Warszawski
Stanisław August wobec konfederacji i konfederatów barskich
 
prof. dr hab. Andrzej Nowak, Uniwersytet Jagielloński
Konfederacja Barska: poligon rosyjskich technik imperialnej ekspansji

prof. dr hab. Wojciech Kęder, Uniwersytet im. J. Kochanowskiego, Kielce

Stolica Apostolska a Konfederacja Barska

dr Magdalena Ślusarska, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
My, mocą Boga wsparci, ocalając wiarę – motywy religijne w piśmiennictwie Konfederacji Barskiej

prof. dr hab. German Ritz, Universität Zürich
Ksiądz Marek – Zwischen Mystik und Patriotismus – der Versuch einer Entzauberung  

dr Arkadiusz Stasiak, Instytut Historii, Katolicki Uniwersytet Lubelski
Republikańska idea patriotyzmu Konfederacji Barskiej

prof. Krzysztof Koehler, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Wolnościowa retoryka w piśmiennictwie Konfederacji Barskiej

prof. dr hab. Anna Grześkowiak-Krwawicz, Uniwersytet Warszawski
Przyszłam do Polski z Lechem.... Konfederaci barscy a polska tradycja wolności

Sobota, 27.09.2008

dr Tomasz Merta, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Generalny Konserwator Zabytków
Spór o Polskę w „Listopadzie” H. Rzewuskiego

prof. dr hab. Daniel Beauvois, Université Paris, Sorbonne
Francuski świat filozoficzny wobec konfederatów barskich

prof. Maria Zadencka, Stockholm University
Bar – Anjala – Targowica: u progu narodzin nowoczesnego narodu: Polska i Finlandia

dr Andreas Lawaty, Nordost-Institut Lüneburg

 Hort der Freiheit und Vormauer Europas. Polens ‘Sattelzeit’ in der Selbst- und Fremdwahrnehmung
 
dr Peter Collmer, Universität Zürich
Vom Seufzen der Vernünftigen. Polen und die Schweiz in der zweiten Hälfte des 18.Jahrhunderts

lic. jur. Alexander Schaer, Universität Zürich
Der Begriff der „Freiheit” und seine Rolle in der Schweiz zwischen 1798 und 1848

Wernisaż wystawy o C. Regameyu


logo_rapp.jpgoficjalny1cz_web.jpg
            Organizator                             Współorganizator  

     



MKiDN_C_cmyk_p_ST.jpglogopap.jpg
Zrealizowano ze środków MKiDN             Patronat medialny





Program_2_PR.jpgtvplogo_jpg.jpg
             Patronat medialny                       Opieka medialna







2009-05-04