Strzelba, dar Napoleona dla hrabiego Krasińskiego, w zbiorach Muzeum Historii Polski

Unikatowa strzelba myśliwska hrabiego Wincentego Krasińskiego, utracona z polskich zbiorów w czasie II wojny światowej i odzyskana w maju br. dzięki działaniom restytucyjnym prowadzonym przez resort kultury, została dziś zaprezentowana i przekazana przez wicepremiera, ministra kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotra Glińskiego do zbiorów Muzeum Historii Polski na ręce dyrektora Roberta Kostro. W uroczystości wzięli również udział przedstawiciele Stanów Zjednoczonych: ambasador USA w Polsce Mark Brzezinski oraz funkcjonariusze Federalnego Biura Śledczego.


 

Strzelba to bogato zdobiona broń myśliwska wykonana na początku XIX wieku w warsztacie słynnego francuskiego rusznikarza Jeana Lepage’a.

"Dzisiaj kolejna polska strata wojenna wraca do Ojczyzny. Bardzo piękna, wyjątkowa strzelba myśliwska hrabiego Wincentego Krasińskiego, która została podarowana hrabiemu przez Napoleona Bonaparte. Odnaleziona została w muzeum w Cleveland. Ta strzelba przed wojną należała do zbrojowni w Muzeum Ordynacji Krasińskich w Warszawie, w tym miejscu bardzo charakterystycznym dla polskich strat wojennych. To była największa przedwojenna zbrojownia i jedna z największych przedwojennych bibliotek. Zbiory Muzeum zostały przez Niemców zagrabione. Biblioteka została spalona w sposób celowy, żeby Polska przestała istnieć. To spopielenie Biblioteki Krasińskich jest jednym z najbardziej smutnych momentów, jeżeli chodzi o polskie starty wojenne w kulturze" - powiedział wicepremier, minister kultury Piotr Gliński podczas prezentacji odzyskanej strzelby.

Ambasador Mark Brzezinski podkreślił, że historia zabytku, który został odnaleziony w muzeum sztuki w Cleveland, w Ohio, to także zasługa FBI, gdzie działa specjalna komórka zajmująca się poszukiwaniem skradzionych dzieł sztuki. "Jeżeli jakieś dzieło sztuki, jakiś cenny obiekt zostanie skradziony, FBI poruszy każdy kamień, będzie podążała każdym tropem, zbada każdy dowód, aż znajdziemy to, czego szukamy i zwrócimy prawowitym właścicielom. Fakt, że strzelba wróciła do Polski to dowód na niebywałą siłę partnerstwa pomiędzy naszymi krajami - USA i Polską" – stwierdził Brzezinski.

Jak mówił dyrektor Robert Kostro podczas uroczystości: „Muzeum wzbogaciło się o cenną pamiątkę narodową”, która znajdzie się na wystawie stałej MHP w galerii Pod Zaborami. „Najwłaściwszym miejscem prezentacji strzelby – podkreślił Kostro – będzie przestrzeń, która gromadzi obiekty będące nośnikami idei niepodległościowej”.

Strzelba była częścią kolekcji militariów gromadzonej przez hr. Wincentego Krasińskiego, a następnie przez kolejne pokolenia Krasińskich. Zbiory te, wraz z kolekcją obrazów i rzemiosła artystycznego, stały się podstawą kolekcji Muzeum Ordynacji Krasińskich w Warszawie. Zbrojownia, której zasadniczy zrąb powstał dzięki pasji kolekcjonerskiej hr. Wincentego Krasińskiego, w czasach swojej świetności stanowiła największy zbiór militariów na ziemiach polskich. Zgodnie z drukowanym inwentarzem z 1909 r. w zbrojowni znajdowało się 791 obiektów, wśród nich trzy egzemplarze broni wykonanej przez paryski warsztat Jeana Lepage’a. Strzelba myśliwska hrabiego Wincentego Krasińskiego była unikatem w kolekcji Muzeum Ordynacji Krasińskich ze względu na swoje wyjątkowe walory dekoracyjne.

Niemcy w czasie II wojny światowej celowo i świadomie niszczyli gmach Biblioteki i Muzeum Ordynacji Krasińskich w Warszawie oraz przeważającą część przechowywanych tam zbiorów. Część muzealiów trafiła do Muzeum Miasta Warszawy (Museum der Stadt Warschau), utworzonego decyzją niemieckiego okupanta z połączenia Muzeum Narodowego i Muzeum Wojska. Niemcy potraktowali gmach Muzeum Narodowego w Warszawie jako wielką składnicę skonfiskowanych dzieł sztuki, wśród których były także militaria ze zbrojowni Muzeum Ordynacji Krasińskich w Warszawie, w tym strzelba z kolekcji hr. Wincentego Krasińskiego. Przechowywali je w gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie aż do powstania warszawskiego w 1944 r. Następnie niektóre obiekty ze Zbrojowni Muzeum Ordynacji Krasińskich wraz ze zrabowanymi eksponatami z Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie okupanci zapakowali do skrzyń i wywieźli do Niemiec.

W ostatnich dniach II wojny światowej, w końcu kwietnia 1945 r., żołnierze amerykańscy natrafili nieopodal Chemnitz w Saksonii na dziewiętnaście z tych skrzyń. Odnalezione muzealia zostały zabezpieczone i przekazane wojskowym władzom polskim na zachodzie Europy. To, co udało się odnaleźć w radzieckiej strefie okupacyjnej, przewieziono do Warszawy, a obiekty te (często zdekompletowane) znajdują się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego i Muzeum Narodowym w Warszawie. Strzelby myśliwskiej ofiarowanej przez Napoleona hrabiemu Wincentemu Krasińskiemu wówczas nie odnaleziono.

Strzelbę zidentyfikował w 2020 r. w repozytorium amerykańskiego muzeum Mariusz Pilus, prezes fundacji Communi Hereditate i badacz współpracujący z Departamentem Restytucji Dóbr Kultury MKiDN. Została ona zakupiona do zbiorów muzeum w 1966 roku. Zgromadzona przez pracowników Departamentu Restytucji Dóbr Kultury MKiDN dokumentacja i bardzo dobra współpraca z The Cleveland Museum of Art umożliwiły odzyskanie tego wyjątkowego dla polskiej historii obiektu. Strzelba – ze względu na swoją wyjątkową wartość historyczną – wzbogaci zbiory Muzeum Historii Polski, którego stała siedziba powstaje na warszawskiej Cytadeli.

Fot. MHP/Maciej Cioch

 

2022-09-23