230. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja

Wystawa, książka, debata online, film, podcasty ‒ to propozycje Muzeum Historii Polski przygotowane z okazji 230. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja.


Wystawa plenerowa i internetowa

Rewolucja bez przemocy, cud, narodziny narodu wolnych ludzi – tak 230 lat temu zachodnia prasa komentowała uchwalenie Ustawy Rządowej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Muzeum Historii Polski w Warszawie i Instytut Historii Litwy w Wilnie z okazji rocznicy przygotowały wystawę plenerową „Konstytucja 3 Maja”, która przybliża okoliczności powstania pierwszej w Europie, a drugiej na świecie ustawy zasadniczej. Wystawa prezentowana będzie w języku polskim, litewskim, ukraińskim oraz angielskim. Oficjalny wernisaż z udziałem Ministra Spraw Zagranicznych Litwy Gabrieliusa Landsbergisa jest zaplanowany na 3 maja 2021 r. w Wilnie. Następnie ekspozycja będzie pokazywana w wielu miastach na Litwie i w Polsce. Z kolei od 20 maja wystawę będzie można oglądać na Ukrainie w Kijowie.

Widzowie będą mieli okazję zapoznać się z tym, co wpłynęło na kształt Ustawy Rządowej: z jednej strony dynamiczny rozwój myśli społecznej i politycznej oraz odważne reformy, z drugiej – trudna sytuacja polityczna wewnątrz kraju i na arenie międzynarodowej. Wystawa pokazuje też dumę i radość towarzyszące uchwaleniu pionierskiego aktu prawnego, entuzjastyczne reakcje prasy zagranicznej, a także siłę, jaką pamięć o Konstytucji 3 Maja dawała Polakom w ponurym czasie zaborów oraz pod rządami komunistycznymi po II wojnie światowej. Ekspozycja pokaże też, w jaki sposób Konstytucja i jej dziedzictwo stały się również częścią dzisiejszej litewskiej pamięci historycznej. Autorzy wybrali najbardziej charakterystyczne teksty kultury ilustrujące poszczególne zjawiska: dzieła malarskie i literackie, druki z epoki oraz fotografie.

Od 1 maja dostępna będzie również internetowa wersja wystawy na platformie Google Arts & Culture, gdzie znajdują się też inne wystawy Muzeum Historii Polski: www.wystawy.muzhp.pl. E-wystawa "Konstytucja 3 Maja 1791" prezentuje genezę i treść tego ważnego aktu politycznego. Wykorzystuje ciekawy materiał ikonograficzny, w tym mało znane grafiki i obrazy, ale oczywiście też dzieła takie jak "Konstytucja 3 Maja" Jana Matejki. Towarzyszy im komentarz historyczny. Wystawa została przygotowana w wersjach polskiej i angielskiej.

Harmonogram prezentacji wystawy na Litwie: 

  • Vilnius (Wilno) 3-23 maja 2021
  • Kaunas (Kowno) 31 maja – 01 lipca 2021
  • Kėdainiai (Kiejdany) 5 lipca – 6 sierpnia 2021
  • Panevėžys (Poniewież) 9 sierpnia – 10 września 2021
  • Šiauliai (Szawle) 13 września – 15 października 2021
  • Klaipėda (Kłajpeda) 18 października –19 listopada 2021

Organizatorzy: Muzeum Historii Polski, Instytut Historii Litwy w Wilnie.

Scenariusz i koncepcja: Wojciech Kalwat, prof. dr hab. Michał Kopczyński, Rafał Waszczuk, dr Robertas Jurgaitis.

Współpraca przy koncepcji wystawy: prof. Alvydas Nikžentaitis, Robert Kostro.

Partnerzy instytucjonalni: Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Litewskiej, Departament Mniejszości Narodowych przy Rządzie Republiki Litewskiej.

Premiera książki i debata

Z okazji 230. rocznicy Konstytucji 3 Maja Muzeum Historii Polski wydało także książkę napisaną przez prof. Richarda Butterwicka. W piątek 30 kwietnia o godzinie 13.00 zapraszamy na debatę online wokół wydawnictwa: „Konstytucja 3 Maja. Testament Rzeczypospolitej Obojga Narodów”. Spotkanie będzie dostępne na profilu MHP na Facebooku oraz kanale YouTube MuzHPtv: TUTAJ

Książka wybitnego badacza dziejów Rzeczypospolitej przybliża czytelnikom najważniejsze wydarzenia epoki, analizuje okoliczności uchwalenia w maju 1791 roku Ustawy rządowej oraz sam dokument. Uczestnicy spotkania będą zastanawiać się między innymi nad znaczeniem Konstytucji dla kolejnych pokoleń, aż po wiek XX. W debacie biorą udział: autor książki prof. Richard Butterwick (University College London), dr hab. Piotr Ugniewski (Muzeum Historii Polski), prof. dr hab. Anna Grześkowiak-Krwawicz (Instytut Badań Literackich PAN). Rozmowę poprowadzi Robert Kostro, dyrektor Muzeum Historii Polski. 

„Konstytucja 3 Maja nie była ostatnim akordem procesu upadku Wielkiej Rzeczypospolitej. Była przede wszystkim próbą jej ratowania i odnowy poprzez reformy, które w swej śmiałości i nowoczesnym charakterze mogły uczynić połączone Polskę i Litwę potęgą. Tylko w jednym sensie Konstytucja mogła przyspieszyć ostateczny rozbiór Rzeczpospolitej: wzmocnienie kraju było zagrożeniem dla zaborców, z Rosją na czele”. To jedna z tez, która wyłania się z syntetycznej, ale obfitującej w szczegóły książki Richarda Butterwicka, profesora historii Uniwersytetu Londyńskiego, doktora Oxfordu, naukowca specjalizującego się w historii XVIII-wiecznej Polski. 

Jak w przedmowie do książki Richarda Butterwicka pisze Robert Kostro, uchwalenie Konstytucji 3 Maja było „aktem roztropności elit, świadczącym o umiejętności porozumienia ponad podziałami, o zdolności zdiagnozowania największych bolączek ustrojowych państwa i woli ich naprawienia”. 

Książka dostępna jest w języku polskim i angielskim, a kupić można ją w sklepie MHP TUTAJ

Dostępny jest również anglojęzyczny E-BOOK: TUTAJ

Muzeum jest również partnerem wydania litewskiego i ukraińskiego książki, które wkrótce ukażą się w Wilnie i w Kijowie.

Podcasty

Muzeum przygotowało również dwa podcasty: „Konstytucja 3 maja - naprawa zakończona katastrofą” (premiera 29 kwietnia), który jest rozmową Łukasza Starowieyskiego z autorem książki „Konstytucja 3 Maja. Testament Rzeczypospolitej Obojga Narodów”, prof. Richardem Butterwickiem oraz „Czasy stanisławowskie. Oświecona zagłada” (premiera 3 maja), w którym wywiadu udzielił prof. Piotr Ugniewski z Muzeum Historii Polski. Podcasty Muzeum Historii Polski dostępne są na muzealnym kanale YouTube MuzHPtv, a także na Spotify, Google Podcasts, Audiotece oraz na innych platformach podcastowych.

Film

W czerwcu przewidziana jest premiera filmu „Symbol Niepodległej. Święto Konstytucji 3 Maja” wyprodukowanego przez MHP w reżyserii Jarosława Mańki. Dla władzy komunistycznej konstytucja majowa była z kilku powodów nieakceptowalna. Po pierwsze rocznica była głównym świętem państwowym w II RP, czyli w Polsce zwalczanej w propagandzie peerelowskiej. Zamiast 3 maja wykreowano święto 1 maja. Dwa święta obok siebie były nie do przyjęcia. Rocznica Konstytucji 3 Maja wypada w święto kościelne, co podwajało jej „niebezpieczny” charakter. Podobnie jak pamięć o konstytucji przetrwała podczas zaborów, także i w PRL o niej pamiętano i dawano temu publiczny wyraz, co rodziło konflikt. W filmie wyeksponowany zostanie ów konflikt począwszy od roku 1946, w którym doszło do poważnych zamieszek w Krakowie poprzez inne wydarzenia w różnych miejscach w kraju.

Nakładka na FB oraz artykuły

MHP przygotowało także specjalną nakładkę do wykorzystania na zdjęcie profilowe na Facebooku oraz artykuły, które będą dostępne na portalu dzieje.pl prowadzonym przez Muzeum razem z Polską Agencją Prasową. Tekst Sebastiana Ligarskiego (IPN w Szczecinie), opowiada o wydarzeniach w 1946 roku związanych z rocznicą uchwalenia Konstytucji 3 maja. Władze komunistyczne, aby nie fetować święta z okresu Polski przedwojennej, które na dodatek wypadało tuż po święcie „właściwym” z punktu widzenia ideologicznego, czyli 1 maja, zakazali obchodów. W wielu miastach doszło do konfrontacji społeczeństwa z milicją – byli zabici i ranni, wiele osób aresztowano. Do wielkiej konfrontacji doszło także w stanie wojennym. Do prawdziwej bitwy doszło w okresie stanu wojennego, w 1982 r.  m.in. w Warszawie. Jej szczegóły w swoim artykule opisuje Grzegorz Majchrzak (IPN w Warszawie).

Spacer miejski 

Czy zawsze mogliśmy uroczyście obchodzić rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja?  Co mają z tym wspólnego fiołki? Dla wszystkich, którzy chcą poznać odpowiedzi na te i inne pytania MHP zaprasza do udziału w rodzinnym aktywnym spacerze miejskim "Zakazane fiołki". Podczas spaceru po warszawskich ulicach uczestnicy dowiedzą się co wydarzyło się 230 lat temu i poszuka śladów tamtych ważnych wydarzeń.  Na trasie gry czekają na uczestnika zadania, a na końcu spaceru  pewne zielone miejsce, idealne do odwiedzenia w majówkę. 

Fot. Plansza tytułowa wystawy plenerowej "Konstytucja 3 Maja".

 

 

2021-04-28