Godło, herb

Herb Rzeczpospolitej Polskiej przyjęty ustawą sejmu z 29 grudnia 1989 r.


Tam bowiem po raz pierwszy książę i rodzic Polaków, Lech, rozbiwszy obozowisko zaniechał koczowania i postanowił, że tu gniazdo będzie dla niego i starszyzny i tu wzniesiona zostanie siedziba książęca i że pozostanie tu na stałe. Tutaj znalazł na wysokich i wyniosłych drzewach orle gniazdo... – napisał Jan Długosz o początkach państwa polskiego w dziele Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Ponad sto lat później inny kronikarz, Marcin Bielski, dodawał: Stądże na chorągwiach swych kazał kłaść Orła białego za Herb, a od tegoż czasu to Królestwo Polskie tego kleynotu używa. W XVII wieku Marcin Kromer potwierdzał, że herb ten Lech książętom i królom polskim zostawił, orła białego rozpiętymi skrzydłami w górę wyniesionego.

Denar Bolesława Chrobrego, ok. 1000 r. Widoczny na otoku monety łaciński napis Princes Polonie zawiera pierwszy zapis nazwy Polski. (wikipedia_domena publiczna)

To wszystko legendy. Jednak mają one historyczne uzasadnienie. Pod koniec XII wieku kronikarz Wincenty Kadłubek napisał, że w bitwie z wojskiem ruskim pod Brześciem w 1182 roku Kazimierz Sprawiedliwy walczył pod znakiem zwycięskiego orła, symbolem królewskiej dostojności. Wcześniej, bo w 1000 roku, znak orła pojawił się na srebrnym denarze wybitym z polecenia Bolesława Chrobrego na pamiątkę jego spotkania z cesarzem Ottonem III. W czasie rozbicia dzielnicowego znak orła był w Polsce dobrze znany. Używali go niemal wszyscy książęta piastowscy – na Śląsku, w Małopolsce i Wielkopolsce, również na Kujawach i Mazowszu. Kiedy pod koniec XIII wieku trzej książęta podjęli próbę zjednoczenia ziem polskich, sięgnęli po znak orła. Książę wrocławski Henryk Probus, książę wielkopolski Przemysł II i książę kujawski Władysław Łokietek na swoich pieczęciach udostojnili orła koroną.


Pierwszy herb Polski na pieczęci majestatowej Przemysła II, 1295 r. (Muzeum Narodowe w Poznaniu_domena publiczna)


Możemy dokładnie podać datę narodzin polskiego godła. Po koronacji Przemysła II znak orła stał się godłem zjednoczonego na nowo Królestwa Polskiego. Wizerunek orła Przemysła zachował się na jego królewskiej pieczęci, która widnieje na dokumencie z sierpnia 1295 roku. Na pieczęci Przemysła widać monumentalnego orła z koroną, otoczonego łacińskim napisem reddidit ipse Deus victricia signa Polonis (Sam Wszechmocny przywrócił Polakom zwycięskie znaki). Orzeł w koronie stał się symbolem jedności i niezależności państwa.

Na pieczęci Władysława Warneńczyka (1434-1444) widoczna jest czteropolowa tarcza z Orłem i Pogonią. (Archiwum Akt Dawnych_domena publiczna)


Po zawarciu unii z Litwą, od czasów panowania Władysława Jagiełły znakowi orła towarzyszył herb Litwy – jeździec na koniu, czyli Pogoń. Niektórzy władcy na piersi orła umieszczali swoje monogramy, inni królowie dodawali herby swoich rodów. Przez cały XIX wiek dla narodu podzielonego rozbiorami znak orła pozostawał symbolem państwa polskiego, patronował dążeniom do niepodległości.

Moneta pięciozłotowa z okresu powstania listopadowego z herbem Królestwa Polskiego, 1831 r. (wikipedia_domena publiczna)


Obligacja Rządu Narodowego z okresu powstania styczniowego 1863–1864. Na widocznym herbie obok Orła i Pogoni widać symbol Rusi – Michała Archanioła. (Polona_domena publiczna)

Po odzyskaniu niepodległości Polski, sejm 1 sierpnia 1919 roku uchwalił ustawę o godłach i barwach Rzeczpospolitej Polskiej: […] Za herb Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się znak orła białego z głową zwróconą w prawo (dla patrzącego w lewo), ze skrzydłami wzniesionemi do góry, ze złotemi szponami, z koroną i dziobem w czerwonem polu prostokątnem […].

Wizerunek orła na pieczęci państwowej z 1919 r. (wikipedia_domena publiczna)

Godło II Rzeczpospolitej Polskiej w latach 1927-1944 r. (Polona_domena publiczna)

Po II wojnie światowej komunistyczne władze Polski przyjęły nowy herb Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Na 45 lat orzeł został pozbawiony korony. W grudniu 1989 roku sejm przywrócił dawną nazwę państwa – Rzeczpospolita Polska, której herbem pozostaje biały orzeł w koronie na czerwonej tarczy.

Godło Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej obowiązujące od 1944 r.

2020-07-20