Pieczęć

Każde z Was miało do czynienia z pieczątką. To przedmiot codziennego użytku, wykorzystywany w urzędach, szkołach czy szpitalach. Czy zastanawialiście się, jakie znaczenie ma pieczątka? Jakie informacje ze sobą niesie?   

Pieczęć znana była już w starożytności.  Stanowiła symbol własności i znak rozpoznawczy. W czasach, kiedy umiejętność czytania nie była powszechna, pieczęć poświadczała ważność dokumentu i wskazywała osobę lub instytucję, która ten dokument wydała. To zadanie pieczęć spełnia również obecnie.

Znak pieczętny był wyciskany za pomocą stempla, czyli tłoku pieczętnego. W czasach starożytnych pieczęcie odciskano w glinie, a stemple robiono z kamieni półszlachetnych. W średniowieczu tłoki wykonywano z metalu: srebra, mosiądzu, stali. Odciskano je w wosku lub ołowiu. Pieczęcie woskowe były jednak bardzo nietrwałe, zaczęto więc używać specjalnego wosku pieczętnego. Doskonałym materiałem okazał się lak, wynaleziony w XVI wieku. Powszechny dzisiaj tusz, w Europie zaczął być używany 200 lat temu.

Odciśniętą pieczęć umieszczano w specjalnej puszce, przez którą wcześniej przepuszczano dwa lub trzy skrzyżowane sznurki, konopne bądź jedwabne. Próba zsunięcia pieczęci kończyłaby się jej rozkruszeniem. W ten sposób chroniono pieczęcie przed sfałszowaniem. Za pomocą sznurków przywieszano pieczęć do dokumentu.

Początkowo przywilej używania pieczęci zarezerwowany był tylko dla monarchy i stanu rycerskiego. Z czasem prawo używania pieczęci zyskali niektórzy urzędnicy królewscy oraz miasta. Z uwagi na swe znaczenie, pieczęcie były pilnie strzeżone. Jednak zdarzały się kradzieże. Do takiej doszło w Krakowie w 1559 roku, kiedy to drobny złodziejaszek Bartosz z Lusiny skradł pieczęć królewską Zygmunta Augusta. Nie rozumiał znaczenia przedmiotu, pokusił się tylko na srebro, z którego zrobiony był stempel, i na przymocowany do stempla złoty łańcuszek. Złodzieja szybko ujęto, pieczęć odzyskano, jednak zniszczona nie nadawała się do użytku.

Dla badaczy szczególne znaczenie ma legenda pieczęci, czyli napis na otoku zawierający informacje na temat jej właściciela. Równie interesujące jest pole pieczęci. Można w nim zobaczyć postać monarchy siedzącego na tronie (królewska pieczęć majestatowa) bądź wizerunek księcia stojącego (pieczęć piesza) lub jadącego na koniu (pieczęć konna). Na pieczęci może być przedstawiona scena religijna (pieczęć kultowa) lub scena walki z mitycznym zwierzęciem. Na prywatnych pieczęciach widnieją herby rodowe.

Specjalną pieczęcią jest bulla papieska. Wykonana została z metalu (w średniowieczu wyciskano ją w ołowiu), ma okrągły kształt, z jednej strony widać na niej wizerunek świętych Piotra i Pawła, z drugiej – imię aktualnego papieża. Zawieszana jest na sznurkach jedwabnych. Od XV wieku mianem bulli określa się specjalne dokumenty papieskie pieczętowane metalową pieczęcią.

Nauka zajmująca się badaniem pieczęci to sfragistyka.

Warsztat z Muzeum Historii Polski ‒ pieczęć

Czego potrzebujemy?

  • Gruby korzeń marchwi
  • Świeczka typu tealight, może być kolorowa
  • 2-3 łyżki oleju
  • Ozdobne sznureczki lub tasiemki (opcjonalnie)
  • Nożyk
  • Kartka papieru

Jak zrobić pieczęć krok po kroku?

  1. Zaprojektuj stempel, wybierz prosty symbol, który wykonasz.
  2. Przy pomocy dorosłego, nożykiem wytnij wybrany symbol na końcu marchwi.
  3. Zapal knot świeczki i poczekaj, aż stopi się wosk w świeczce
  4. Wylej niewielką ilość wosku na przygotowaną kartkę papieru.
  5. Przygotowany stempel zanurz w oleju.
  6. Wcześniej możesz umieścić tam kolorowe sznureczki, które zalejesz woskiem.
  7. Odciśnij stempel w zastygającym wosku.

Rodzinny dokument gotowy.

2020-03-18