Zamek

Nagrodą za trud wspinania się na wzgórze, na którego szczycie stoi zamek lub tylko jego ruiny, jest piękny, rozległy widok. Lecz czy przy zakładaniu zamku kierowano się pięknem krajobrazu? Jakie tajemnice mogą kryć grube zamkowe mury?

Najczęściej słowem „zamek” określamy grupę zabudowań o charakterze obronnym wraz z budynkami mieszkalnymi wewnątrz zamkniętych fortyfikacji. Tak więc budując zamki kierowano się względami militarnymi. Nie zawsze zamki wznosiły się na niedostępnych wzgórzach, znajdujemy je również na nizinnych łąkach, wśród błot i rozlewisk rzecznych. Wyznaczały granice państwa, strzegły ważnych dróg łączących poszczególne części kraju lub prowadzących do stolicy.

Zamek był nie tylko budowlą obronną, spełniał również funkcje reprezentacyjne. Był siedzibą rycerza, który z polecenia władcy kontrolował okolicę. Obok chronionych wielkimi fortyfikacjami siedzib władców i książąt, znajdziemy skromne mieszkalno-obronne wieże rycerskie, których jedynym zabezpieczeniem były grube kamienne ściany.

W architekturze zamku dominuje górująca nad okolicą wieża. Była dogodnym punktem obserwacyjnym, miejscem ostatniej obrony i schronieniem w przypadku zdobycia zamku przez wroga. W dolnej kondygnacji wieży znajdowało się więzienie, do którego więźniów spuszczano na linie. Funkcje obronne pełniły fortyfikacje czyli zamknięte mury obronne. Do ich wnętrza prowadziła solidna brama, często zamykana zwodzonym mostem przerzucanym nad fosą otaczającą zamek.

Najważniejszą częścią zamku była wielka sala reprezentacyjna, czasami bogato zdobiona malowidłami i płaskorzeźbami, tkaninami dekoracyjnymi na których przedstawiano treści religijne lub sceny z życia dworskiego: polowania, turnieje, wjazdy orszaków rycerskich, a także sytuacje codzienne. To tutaj odbywały się wszelkie uroczystości zamkowe.

Drugim ważnym wnętrzem była kaplica. Znajdowała się blisko sali głównej lub w osobnym budynku na dziedzińcu. Tutaj codzienną modlitwą rozpoczynał się dzień mieszkańców zamku.

Na dziedzińcu zamkowym odbywały się uroczystości: paradne wjazdy orszaków gości,  turnieje rycerskie.

W zamku znajdowało się mieszkanie właściciela, pomieszczenia dla kobiet, dworu, służby i załogi. W obrębie murów zamkowych mogły się znajdować niektóre budynki gospodarcze: wielkie kuchnie, podręczne składy żywnościowe oraz arsenał.

Pozostałe mieszkania służby i załogi oraz spichlerze, browary, stajnie mieściły się w obrębie podzamczy, czasami otoczonych dodatkowym murem obronnym.

Jedzenie i inne produkty codziennego użytku do zamku dostarczali mieszkańcy okolicznych wsi. W obliczu zagrożenia mogli się schronić w jego murach.

Początkowo obiekty warowne budowano z drewna i ziemi. W połowie XIII wieku zaczęto stawiać zamki murowane z kamienia lub cegły. Dzięki inicjatywie króla Kazimierza Wielkiego, który „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”, w kraju zbudowano lub przebudowano co najmniej 30 zamków. Niektóre z nich możemy oglądać do dzisiaj.

Warsztat z Muzeum Historii Polski: Średniowieczny zamek.

Czego potrzebujemy?

  • kartonowe pudełka, różnych rozmiarów, w tym jedno większe (np. po butach)
  • rolki po zużytym ręczniku papierowym lub papierze toaletowym
  • papier kolorowy, bibuła itp.
  • kredki, mazaki
  • klej, nożyczki

Jak zbudować zamek krok po kroku?

  1. Największego pudełka użyj do przygotowania fortyfikacji – narysuj i/lub wytnij bramę, możesz również zrobić most zwodzony; na obwodzie murów obronnych dorysuj (możesz również wyciąć) okienka strzelnicze.
  2. Z tekturowych rolek zrób wieże, możesz je umieścić w każdym rogu pudełka; w każdej z nich mogą być również okienka strzelnicze.
  3. Mniejsze pudełka wykorzystaj do zrobienia innych zabudowań zamkowych jak pomieszczenia mieszkalne, zamkowa kaplica zwieńczona krzyżem, arsenał...; umieść je w obrębie fortyfikacji. Nie zapomnij o pozostawieniu miejsca na dziedziniec.
2020-03-19