Herby

Doskonale wiecie jak wyglądał średniowieczny rycerz – na wielu rycinach widzieliście mężczyzn w zbrojach, w hełmach zakrywających twarz. Wszyscy wyglądali bardzo podobnie, ale były znaki, które pozwalały odróżniać np. walczące strony na polu bitwy.

Pierwszym znakiem bojowym była chorągiew, wokół której skupiali się rycerze. Rozwinięcie chorągwi było sygnałem do rozpoczęcia walki, chorągwi nie zwijano do końca walki.

Żeby łatwiej się rozpoznawać, rycerze zaczęli przyczepiać małe flagi czyli proporce, do kopii, którymi walczyli. Wreszcie kolory i znaki z chorągwi przenieśli na tarcze. Najczęściej na tarczach i proporcach był znak dowódcy. Znak przechodził z ojca na synów i w ten sposób powstały herby rodowe. W Polsce herb był oznaką przynależności do stanu rycerskiego, później szlacheckiego. Jednym herbem mogły się pieczętować różne rodziny. Rodzin herbowych przypisanych do jednego herbu mogło być od kilku do kilkuset.

Rycerze chcieli aby znaki coś o nich mówiły ‒ miały pokazywać cechy rycerza: odwagę, męstwo, waleczność, szlachetność, poświęcenie, szczodrość. Mogły upamiętniać wydarzenia na polu walki lub przysługi oddane władcy. Dlatego bardzo często za godło obierano lwa ‒ króla zwierząt lub orła ‒ króla przestworzy. Obydwa są symbolami waleczności, siły i odwagi. Z wieloma herbami związane są rodzinne legendy.

W XII wieku opracowano zasady tworzenia herbów, takie same we wszystkich krajach. Powstała nauka, która nazywa się heraldyką i zajmuje się badaniem i tworzeniem herbów. A średniowieczni specjaliści w dziedzinie herbów to heroldowie. To oni przed turniejami sprawdzali zgodność herbu z zasadami.

Herb to tarcza herbowa i godło czyli symbol umieszczony na tarczy herbowej.

Herby wywodzą się bezpośrednio od tarcz rycerskich, czyli deski pokrytej blachą, skórą i płótnem toteż trzeba pamiętać, że w heraldyce nie można używać wszystkich barw. Aby były dobrze widoczne muszą to być barwy czyste: czerwień, błękit, zieleń i czerń, oraz dwa metale złoto (czyli kolor biały) i złoto (kolor żółty).

Godło to znak rozpoznawczy. Godłem może być figura geometryczna: pas, krzyż, kwadrat, trójkąt.

Może być człowiek: zbrojny rycerz, święty, jakaś postać legendarna, mogą być również części ciała (ręka, noga). Częstymi znakami są zwierzęta, te groźne, dzikie jak lew, niedźwiedź, ale też domowe: koń, ciołek (wół), owca, koza. Spośród ptaków szlachetne: orzeł, łabędź, paw i kaczka, gołąb, kur i kura. Na herbach zobaczyć możemy rośliny - kwiaty, liście, owoce - lilia, róża, drzewo. No i na zakończenie mogą to być również przedmioty: budowle (baszty, wieże, bramy), elementy uzbrojenia rycerskiego (strzała, grot, miecz, hełm, halabarda).

Dodatkowe elementy herbu to klejnot i labry.

Kiedy rycerze zaczęli używać pełnych hełmów, tylko ze szczeliną na oczy, rozpoznanie przeciwnika stało się jeszcze trudniejsze. Wojownicy zaczęli umieszczać na hełmach specjalną konstrukcję ze swoim symbolem, zwaną klejnotem.

W czasie wypraw krzyżowych na Bliski Wschód, aby zapobiec nagrzewaniu się hełmów od słońca, rycerze nakrywali hełmy grubym płótnem. Zwyczaj ten przeniesiono do Europy, hełmy nakrywano nie tylko płótnem ale i skórą, chroniąc w ten sposób stal od wychłodzenia. Z czasem te nakrycia hełmów przybierały coraz strojniejszą postać, oprócz ochrony stanowiły ozdobę.

 

 

Miniatura przedstawiająca księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego w roli zwycięzcy turnieju rycerskiego, Codex Manesse.

 

WARSZATY Z MUZEUM HISTORII POLSKI: TARCZA HERBOWA

Czego potrzebujemy?

  • grubszy papier, najlepiej tektura ale może być też blok techniczny
  • kredki, farby, mazaki
  • taśma klejąca lub taśma izolacyjna
  • nożyczki, dziurkacz (opcjonalnie)

Jak zrobić tarczę herbową krok po kroku?

  1. Narysuj na papierze kształt tarczy.
  2. Wytnij tarczę.
  3. Narysuj na niej swoje godło, pokoloruj tarczę.
  4. Wytnij dwa paski papieru, przyczep je taśmą z tyłu tarczy.
  5. Jesteś gotowy na turniej rycerski. Tarcza w dłoń!

Instrukcję w obrazkach i szablony tarcz znajdziesz w galerii poniżej.

Ilustracja w tle: Miniatura przedstawiająca księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego w roli zwycięzcy turnieju rycerskiego, Codex Manesse.

 

2020-03-20