Struggles for Poland

W 2016 r. Muzeum Historii Polski otrzymało w darze od Martina Smitha i Jamesa Barkera niezwykłą dokumentację zebraną na potrzeby produkcji Struggles for Poland – ambitnego serialu dokumentalnego z 1987 roku, przedstawiającego XX-wieczną historię Polski. Kolekcja będzie stopniowo opracowywana, digitalizowana i w miarę możliwości udostępniana.


Serial Struggles for Poland został wyprodukowany przez nowojorska stację telewizyjną WNET, DNA Poland, Ltd., brytyjski kanał telewizyjny Channel Four, Norddeutscher Rundfunk oraz PBS Video. Wyreżyserował go Martin Smith, głównym konsultantem był brytyjski dziennikarz Neil Ascherson, autor towarzyszącej filmowi książki, a narratorem – Roger Mudd. W pracach nad fil-mem brała też udział Wanda Kościa.

Serial Struggles for Poland został zamówiony przez brytyjską Channel 4 Television, a wyprodukowany przez DNA (Poland) Ltd., niezależną firmę powołaną specjalnie w celu realizacji tego projektu. Współproducentami były WNET New York i Norddeutscher Rundfunk Hamburg. Pomysłodawcą serialu i jego producentem wykonawczym był Martin Smith. Głównym konsultantem i autorem towarzyszącej mu książki był Brytyjski dziennikarz Neil Ascherson. Wśród twórców znaleźli się również producent Bolesław Sulik oraz dokumentalistka Wanda Kościa. Narratorką serialu była aktorka Susannah York.

Prawie dziesięciogodzinny serial prowadzi widza przez historię Polski. Po krótkim wstępie na temat rozbiorów, przeskakującym bezpośrednio do rewolucji 1905 roku, zaczyna się właściwa, bardzo szczegółowa opowieść. Jej zasadniczym tematem są starania o polityczną niezależność Polski. Z tej perspektywy strajki Solidarności są wydarzeniem z tego samego porządku co walka o niepodległość.

O ambicji autorów serialu świadczy fakt precyzyjnego przedstawiania spraw, które dla docelowego widza musiały być zupełnie nieznane – choćby działań politycznych Stanisława Mikołajczyka po roku 1945, budowy Nowej Huty czy propagandowych kłamstw o Amerykanach zrzucających z samolotów stonkę. Serial, z założenia spełniający rolę edukacyjną, przedstawia zdecydowanie więcej niż tylko ogólny obraz dziejów Polski. Pozwala on niejako wczuć się w atmosferę przedstawianych wydarzeń.

Dzieje się tak dzięki widocznej trosce o dobór źródeł. Autorzy Struggles for Poland często wykorzystują unikatowy materiał dokumentalny, np. nakręcone przez szwedzkich dziennikarzy sceny protestów robotniczych z lat 80. czy widok zniszczeń wojennych w Przemyślu z roku 1915. Przywoływane są też wypowiedzi świadków historii – od zwykłych ludzi do postaci tej miary co Marek Edelman czy Jacek Kuroń, biorące aktywny udział w przedstawianych wydarzeniach.

W niektórych momentach serial przyjmuje ciekawą metodę przybliżania polskiej historii poprzez kulturę. Informacja o odzyskaniu przez Polskę niepodległości zderzona zostaje z cytatem z Dziadów Adama Mickiewicza, czasy Gomułki ilustrują fragmenty Salta w reżyserii Tadeusza Konwickiego, o II Rzeczypospolitej mówią fragmenty Balu w Operze Juliana Tuwima. Wykorzystane zostają też fragmenty popularnych piosenek.

Materiał zgromadzony przez twórców Struggles of Poland jest najwyższej jakości, co czyni go interesującym nie tylko dla anglojęzycznego, ale także dla polskiego widza. Wśród nagrań przekazanych Muzeum Historii Polski znajduje się m. in. wywiad z prezydentem Polski na uchodźstwie Edwardem Raczyńskim, z Henrykiem Vogelfängerem (odtwórcą roli Tońcia w audycjach Wesołej Lwowskiej Fali), z pisarzem i reżyserem Tadeuszem Konwickim czy z noblistą Czesławem Miłoszem, a także z Janem Karskim.

Serial Struggles for Poland jest interesujący także jako świadectwo swoich czasów. Usiłuje on pod-sumować historię i sytuację Polski, przy czym jego producenci nie wiedzą, że wkrótce nastąpią wielkie przemiany roku 1989. Dla dzisiejszego widza końcowe partie serialu mają dzięki temu status „zatrzymanego kadru”, pokazującego rzeczywistość tuż przed przełomem.

 

Odcinki serialu:

Once upon a time (Dawno, dawno temu, 1900-1923)

A false dawn (Fałszywy świt, 1921-1939)

A different world (Inny świat, 1919-1943, na temat Holocaustu)

Occupation (Okupacja, 1939-1945)

Friends and neighbors (Przyjaciele i sąsiedzi, 1939-1945)

Bright days of tomorrow (Jasne dni jutra, 1945-1956)

The sweepers of squares (Zamiatacze placów, 1956-1970)

In this life (W tym życiu, 1900-1979)

The workers state (Państwo robotników, 1970-1987)

 

Oprócz serialu Martin Smith wyreżyserował film Wysłannik z Polski, stanowiący wywiad z ponad 70-letnim Janem Karskim.

***

Martin Smith urodził się 2 listopada 1939 roku w Streatham, w Londynie. Swoją karierę filmową rozpoczął w wieku 15 lat, pracując w lokalnym kinie. Jako montażysta filmowy ma na swoim koncie m.in. dokumenty muzyczne "Johnny Cash in San Quentin" i "The Doors Are Open". Jako filmowiec wyprodukował lub wyreżyserował ponad siedemdziesiąt filmów dokumentalnych dla brytyjskiej i amerykańskiej telewizji. Otrzymał m.in. nagrodę EMMY, a także kilka nagród Royal Television So-ciety i nominacji do BAFTA. Za film "Struggles for Poland" otrzymał nagrodę za wybitne osiągnięcia od Brytyjskiego Instytutu Filmowego. Został również odznaczony przez prezydenta Billa Clintona za wybitne osiągnięcia podczas pracy jako dyrektor wystawy w United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie

 

LINKI:

Film na stronie IMDb.

Informacja o spotkaniu z Martinem Smithem (2014).

Strona Martina Smitha.

Strona Wandy Kościa.

2017-03-29