Zmarł Władysław Bartoszewski

24 kwietnia 2015 r. zmarł Władysław Bartoszewski. Był człowiekiem całym sobą oddanym Polsce, wzorem postawy patriotycznej i obywatelskiej. Działał na polu dziedzin takich jak historia, dziennikarstwo, aktywność społeczna oraz polityka. Szczególnie należy podkreślić jego zasługi jako historyka. Mimo iż w młodości studiował polonistykę (której zwieńczenie dyplomem mu uniemożliwiono), to właśnie dla nauk historycznych zasłużył się najbardziej.  

Juliusz Wiktor Gomulicki określił go jako „urodzonego dokumentalistę”. W czasie wojny (do wybuchu powstania) Bartoszewski zgromadził w kilku skrytkach na terenie Warszawy imponujący księgozbiór okupacyjny, w tym: książki, prasę konspiracyjną, druki ulotne, broszury, nawet afisze z wyrokami śmierci. Dzięki pasji dokumentacyjnej i publicystycznej mógł przekazać późniejszym pokoleniom Polaków wiele cennych informacji na temat niemieckiej okupacji. Jednym z pierwszych dokumentów, jakie stworzył sam, był raport z pobytu w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, który przekazał do Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej. W Auschwitz  przebywał od 22 września 1940 r. do 8 kwietnia 1941 r. Służba wojskowa, praca w BIP, pobyty w więzieniach (również te powojenne) wyostrzyły jego zmysł analityka życia politycznego i konspiracyjnego polskiego podziemia. W toku kontaktów z Frontem Odrodzenia Polski oraz służby na rzecz Delegatury Rządu Bartoszewski zaangażował się w jedno ze swoich największych doświadczeń okupacyjnych, czyli w pomoc Żydom.

W powojennej prasie, np. „Gazecie Ludowej”, tygodnikach „Świat” i „Stolica”, „Ekspresie Wieczornym”, „Tygodniku Powszechnym”, w krótszych lub dłuższych artykułach Władysław Bartoszewski powracał do okresu wojny, akcentując dzieje powstańcze. Jego  książki, takie jak np. „Prawda o von dem Bachu” czy „Warszawski pierścień śmierci 1939–1944”, dotyczą także niemieckich zbrodni na ziemiach okupowanej Polski. Przekazy Bartoszewskiego odznaczają się niezwykłą precyzją i szczegółowością, dzięki czemu są wiarygodne. To on spopularyzował określenie „Polskie Państwo Podziemne”. Kolejnym tematem jego publikacji stały się działalność „Żegoty” i powstanie w getcie warszawskim. Swoimi wypowiedziami przyczynił się do sprostowania wielu trudnych kwestii w stosunkach polsko-żydowskich. Publikacja „Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945”, przygotowana wraz z Zofią Lewinówną, została przetłumaczona na kilka języków i znacząco wpłynęła na historyczne ujęcie tematu pomocy udzielanej Żydom przez Polaków. Bartoszewskiego należy również zapamiętać jako wybitnego znawcę prasy okresu wojny i okupacji.

Zdecydowanie był on historykiem faktu i konkretu. Siła jego pisarstwa historycznego  tkwi w tematyce, w ówczesnym okresie niepodejmowanej wcale lub traktowanej nierzetelnie. Władysław Bartoszewski pisał z perspektywy nie tylko badacza, lecz także świadka dziejów, co czyni jego prace jeszcze bardziej sugestywnymi.

Fotografia: Władysław Bartoszewski podczas otwarcia wystawy „Odwaga i pojednanie” w Krzyżowej, 20 listopada 2014. Ze zbiorów Muzeum Historii Polski.