Rozpoczęcie budowy kanału Ogińskiego

Kanał Ogińskiego w chwili swojego powstania (w latach 1765-1783) należał do najwybitniejszych osiągnięć polskiej myśli hydrotechnicznej. Inicjatorem jego budowy był hetman wielki litewski Michał Kazimierz książę Ogiński - wzór oświeconego magnata, znakomitego gospodarza swoich obszernych dóbr, twórcy rozlicznych przedsięwzięć takich jak np. trakt pińsko-wołyński. Głównym celem hetmana było gospodarcze i kulturowe ożywienie Polesia (gdzie znajdowały się jego dobra), a więc taka działalność była dla niego kluczowa.

Kanał połączył dorzecza wielkich, znacznie od siebie oddalonych kresowych rzek - Niemna i Dniepru, a przez to również Morze Bałtyckie z Czarnym. Sam kanał miał 46 km długości, 12-18 metrów szerokości (z pasami bocznymi 80 metrów), jego głębokość wynosiła do 1,5 metra. Przy budowie wykorzystano koryta rzek Jasiołdy, Prypeci i Szczary, dzięki czemu udało się stworzyć spójną sieć komunikacyjną na wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej. Na siedzibę zarządu Kanału wyznaczono miasteczko Telechany, stanowiące własność Ogińskiego (po matce Annie z Wiśniowieckich). Wybudowano tu port rzeczny oraz stocznię, co walnie przyczyniło się do rozwoju tej dotychczas bardzo podupadłej miejscowości (ponadto działała tu manufaktura fajansów oraz sukna). Najważniejszym portem śródlądowym na tej nowoczesnej drodze wodnej był natomiast Pińsk. Na trasie kanału utworzono szereg drewnianych śluz komorowych, które niwelowały niekiedy dość znaczne różnice między poziomami sąsiednich akwenów.

Po upadku Rzeczypospolitej kanał został przejęty przez władze rosyjskie, które go unowocześniły i przebudowały. Funkcjonował on nieprzerwanie aż do I wojny światowej, kiedy to w wyniku walk i przemarszu wojsk uległ poważnym zniszczeniom. Jego odbudowę przeprowadzono już w II Rzeczypospolitej, po czym wykorzystywano go w celach transportowych, tak handlowych, jak pasażerskich oraz turystycznych. Obecnie poważnie zrujnowany i zarośnięty, zachował się jednak na całej długości. W 2006 r. władze Białorusi ogłosiły plan odbudowy Kanału.

M. G.-K.

Ilustracja: portret Michała Kazimierza Ogińskiego, Cyfrowe Muzeum Narodowe, CC-BY-NC.