Michał Bobrzyński namiestnikiem Galicji

Michał Bobrzyński przyszedł na świat 30 września 1849 r. w Krakowie jako syn lekarza. W 1872 r. uzyskał tytuł doktora prawa, a już w następnym roku się habilitował. Interesował się przede wszystkim historią prawa i ustroju Polski, ale chętnie uczęszczał też na zajęcia z psychiatrii, a wieczorami oddawał się obserwacjom astronomicznym. W wieku 34 lat został członkiem rzeczywistym Akademii Umiejętności.

Jeszcze przed ukończeniem trzydziestego roku życia Bobrzyński wydał swoje najważniejsze dzieło: Dzieje Polski w zarysie. Sprzeciwił się w nim powszechnym opiniom panującym w polskiej historiografii. Uważał bowiem, że to Polacy są winni upadkowi państwa: brak silnego rządu (czyli aparatu państwowego) doprowadził do anarchii i w ostateczności do klęski. Właściwą drogę widział w przyjmowaniu wzorów płynących z Zachodu. Nie uznawał przy tym jednego, uniwersalnego dla wszystkich czasów modelu ustroju. Poglądy te cechowały tzw. krakowską szkołę historyczną, ścierającą się ze szkołą warszawską.

Dzieje Polski... otworzyły przed Bobrzyńskim drzwi do kariery politycznej. W 1885 r. został wybrany na posła na Sejm Krajowy oraz do Rady Państwa. Rychło został mianowany szefem oświaty publicznej w Galicji. Po sześciu latach, po zamordowaniu przez Ukraińca Mirosława Sicińskiego 12 kwietnia 1908 r. namiestnika Galicji Andrzeja Potockiego, jego następcą został właśnie Bobrzyński.

Wśród Polaków budził wielkie kontrowersje jako przywódca "stańczyków" - stronnictwa konserwatystów, opowiadających się za lojalnością wobec cesarza. W czasie jego rządów najtrudniejszą kwestią, która przyczyniła się do jego upadku, była reforma wyborcza. Obcy był mu duch nowoczesnego nacjonalizmu, przesycający ówczesne życie polityczne. Postulował porozumienie z Ukraińcami, co czyniło go wrogiem nacjonalistów z obu narodów. Kompromis, który wypracował w 1913 r., tworząc blok z ludowcami i liberałami, został storpedowany przez biskupów. Namiestnik podał się do dymisji. W 1915 r. został ministrem dla Galicji, licząc na połączenie Królestwa Polskiego z zaborem austriackim. W silnej Austrii widział jedyne zabezpieczenie przed potęgą Niemiec i Rosji. W niepodległej Polsce pozostawał na uboczu życia politycznego jako ekspert. Dystansował się zarówno wobec endecji, jak i sanacji. 

MAS

Ilustracja: Michał Bobrzyński według litografii Andrzeja Zajkowskiego z 1883 r., Polona, CC-BY-NC.