Najważniejszym układem podczas konferencji w Paryżu, kończącym I wojnę światową, był traktat wersalski. Podpisany 29 lipca 1919 roku w Sali Lustrzanej wersalskiego pałacu miał ustanowić nowy ład i porządek w powojennej Europie.  W konferencji wzięło udział 27 zwycięskich państw, jednak decydujący głos w zgromadzeniu miała tzw. Rada Najwyższa, w skład której wchodzili reprezentanci Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Francji, Japonii i Włoch.

 

Od prawej: Thomas Woodrow Wilson, Georges Clemenceau, Vittorio Orlando, David Lloyd George, Hotel Crillon, Paryż, Francja, 27 maja 1919 r., fot. Edward N. Jackson, The U.S. National Archives and Records Administration, domena publiczna.

 

Polska na konferencji była reprezentowana przez Ignacego Paderewskiego i Romana Dmowskiego, który już wcześniej przedstawił stanowisko dotyczącego wizji przyszłości Polski w liście do ambasadora Francji w Berlinie Jules'a Cambona:
„Jako punkt wyjścia naszych uwag przyjmujemy rok 1772, czyli datę pierwszego rozbioru, i za nasze najświętsze prawo uważamy odzyskanie tego, co wyrwały nam przemocą państwa dzisiaj w gruzach leżące. Jednocześnie nie mamy bynajmniej zamiaru korzystać z tego prawa w całej rozciągłości. Zdajemy sobie sprawę najzupełniej, że przez te 150 lat ubiegłych od rozbioru Polski na naszych kresach wschodnich zaszły zmiany, z którymi liczyć się musimy.”

Traktat wersalski zwrócił Polsce niepodległość, potwierdzając 13 punkt przemówienia prezydenta Thomas W. Wilsona do Kongresu Stanów Zjednoczonych, mówiący o stworzeniu niepodległego państwa polskiego. Ustanowił Wolne Miasto Gdańsk, a na Warmii, Mazurach i Górnym Śląsku problem przynależności rozwiązał, uchwalając na tych terenach plebiscyty. Zwrócił Polsce Poznańskie (bez Wschowy, Babimostu, Międzyrzecza i Skwierzyny) oraz większą część Prus Królewskich. Odrodzone państwo liczyło 45 463 km kw. z ponad trzymilionową populacją. Na Polskę został nałożony dług za przejęty majątek państwowy w zaborze pruskim oraz obowiązek uregulowania zadłużenia przedwojennego Niemiec proporcjonalnego do wielkości zajętych ziem.  

Poza uregulowaniem granic państwa polskiego, traktat poruszał również kwestie ochrony mniejszości narodowych. Podpisany dodatkowy traktat tzw. mały traktat wersalski nie miał charakteru powszechnego, obowiązywał bowiem tylko niektóre państwa, w tym Polskę. Na jego mocy rząd Polski został zobowiązany do zapewnienia równouprawnienia obywatelom wszystkich narodowości, które znalazły się w granicach państwa. Gwarantował im poszanowanie i obronę praw, możliwość  zakładania własnych placówek kulturalnych i posługiwanie się rodzimym językiem.

31 lipca 1919 roku Sejm Ustawodawczy RP ratyfikował traktat oraz będący jego częścią tzw. mały traktat wersalski.

Skutkiem traktatu było powołanie do życia Ligi Narodów, której celem było utrzymanie pokoju i współpracy na świecie, jednak już w  1945 roku Liga została zastąpiona przez Organizację Narodów Zjednoczonych, która rozwinęła zasady międzynarodowego pokoju, bezpieczeństwa i równouprawnienia narodów.

Uzupełnieniem traktatu pokojowego podpisanego w Wersalu 28 czerwca 1919 r. były traktaty z Austrią w Saint-Germain-en-Laye (10 września 1919), Bułgarią w Neuilly-sur-Seine (27 października 1919), Węgrami w Trianon (4 czerwca 1920) i Turcją w Sèvres (10 sierpnia 1920).